Yuxusuzluğun dəhşətli fəsadları - Mütəxəssislərdən açıqlama
Ölkə.az “The İndependent”ə istinadən xəbər verir ki, elmi tədqiqatlar artıq zəif yuxunun yalnız ertəsi gün rifaha təsir etmədiyini, həm də idrakın azalmasına və insanın emosiyalarını idarə etmək qabiliyyətinin azalmasına səbəb ola biləcəyini göstərib.
Hazırda alimlər yuxu pozğunluğunun iki əsas növünü ayırd edirlər. Birincisi, yuxu dövrlərinin pozulduğu parasomniya vəziyyətidir. İkincisi, insanın yuxuya getməkdə və ya yuxunu qorumaqda çətinlik çəkdiyi disomniya vəziyyətidir.
Yeni tədqiqatda tədqiqatçılar müxtəlif yuxu pozğunluqlarının beyindəki dəyişikliklərlə necə əlaqəli olduğuna dair ən böyük təhlillərdən birini aparıblar.
"Scientific Reports" jurnalında dərc olunan məqalədə deyilir ki, bu cür xəstəlikləri daha erkən diaqnoz qoymağa və müalicəni spesifik pozğunluq növünə uyğunlaşdırmağa kömək edə bilər.
Beyində tam olaraq nə baş verir?
Alimlər təhlillərində disomniya və parasomniyalarda beyin dəyişikliklərini müqayisə etmək üçün görüntüləmə üsullarından istifadə edən 57 tədqiqatın məlumatlarını ümumiləşdiriblər.
Florida Beynəlxalq Universitetinin koqnitiv nevrologiya üzrə mütəxəssisi Metyu Sazerlendin sözlərinə görə, beyində nələrin baş verdiyini anlamaq getdikcə daha vacib hala gəlir. “Bir çox tədqiqatın nəticələrini birləşdirməklə yuxu pozğunluqlarının onun strukturuna və funksiyasına necə təsir etdiyini daha aydın başa düşmüşük və gələcək tədqiqatlar üçün sahələri müəyyən etmişik", - o vurğulayıb.
O, yuxu problemləri insanlar arasında çox yayıldığı üçün beyində baş verən prosesləri anlamağın daha effektiv müalicə, diaqnostika və fərdiləşdirilmiş terapiyaların hazırlanması üçün açar olduğunu söyləyib.
Tədqiqatçılar yuxuda gəzmək, kabus pozğunluğu və gecə qorxuları kimi parasomniya simptomlarının arxa sinqulyar korteksdəki dəyişikliklərlə əlaqəli olduğunu aşkar ediblər. Bu sahə motivasiya, qərar qəbuletmə və emosional tənzimləmə ilə məşğul olur.
Alimlər inanırlar ki, bu dəyişikliklər və pozğunluqları olan insanlarda tez-tez baş verən əhval dəyişikliklərini, davranış xüsusiyyətlərini və emosional nəzarətlə bağlı çətinlikləri izah edə bilər.
Bundan əlavə, əldə edilən nəticələr yuxusuzluqdan əziyyət çəkən insanlarda tapşırıqların yerinə yetirilməsinin səmərəliliyinin azaldığını göstərən əvvəlki müşahidələrlə uyğun gəlir.
Bundan əlavə, həm parasomniyalar, həm də disomniyalar daxil olan məlumatları süzgəcdən keçirən, diqqəti saxlamağa kömək edən və mürəkkəb düşüncə proseslərində iştirak edən beyin quruluşu olan talamusda azalmış aktivliklə əlaqələndirilir.
Tədqiqatçıların fikrincə, bu cür dəyişikliklər yuxu pozğunluğu olan yaşlı insanlarda tez-tez müşahidə olunan diqqət problemlərini və artan zədə riskini izah edə bilər.
Gələcəkdə alimlər parasomniyaların spesifik növlərini, xüsusən də yuxuda gəzmək və yuxu ilə əlaqəli pozğunluqları daha ətraflı öyrənməyi planlaşdırırlar.
Tədqiqat müəllifləri belə bir nəticəyə gəliblər: "Bu tapıntılar yuxu pozğunluqları ilə əlaqəli struktur dəyişikliklərinin bir-biri ilə əlaqəli beyin şəbəkələrinin fəaliyyətini poza biləcəyini və bunun da idrak funksiyasına, emosional vəziyyətə və motivasiyaya təsir göstərə biləcəyini göstərir".
Yuxu pozğunluqları üçün daha təsirli müalicə üsullarının hazırlanmasına, eləcə də diqqət, qərar qəbuletmə və emosiyaların tənzimlənməsindən məsul olan beynin sahələrinin qorunmasına kömək edə bilər.
Mürtəza
