Şuşadan başlayan böyük yol: Türk dünyasının geosiyasi manifesti
Təhlükəsizlik, sülh və Türk birliyi
Beş il əvvəl Şuşada imzalanan tarixi sənəd bu gün Azərbaycanı regional güc, Türkiyə ilə strateji ittifaqı isə Avrasiyanın yeni geosiyasi reallığına çevirib.
"Tarixdə elə sənədlər olur ki, onlar yalnız imzalandıqları dövrün deyil, gələcək onilliklərin taleyini müəyyənləşdirirlər. Elə sənədlər olur ki, onların əsl mahiyyəti zaman keçdikcə daha aydın görünür, strateji əhəmiyyəti isə hər yeni hadisə fonunda daha da böyüyür. 2021-ci ilin 15 iyun tarixində Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı, Qarabağın tacı olan Şuşada imzalanan Şuşa Bəyannaməsi məhz belə sənədlərdəndir”.
Bunu Ölkə.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Fəzail İbrahimli deyib.
Deputat bildirib ki, bu gün dünya yeni geosiyasi silkələnmələr dövrünü yaşayır: “Ukraynada davam edən müharibə, Yaxın Şərqdə bitmək bilməyən qarşıdurmalar, böyük güclər arasında artan rəqabət, beynəlxalq hüququn selektiv tətbiqi və qlobal təhlükəsizlik sisteminin zəifləməsi beynəlxalq münasibətlərin yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir. Belə mürəkkəb və ziddiyyətli bir şəraitdə Şuşa Bəyannaməsinin nə qədər uzaqgörən və strateji sənəd olduğu daha aydın görünür.
Bu sənəd sadəcə iki qardaş ölkə arasında əməkdaşlıq haqqında bəyanat deyil. Bu sənəd XXI əsrdə Türk dünyasının inteqrasiya modelidir. Bu sənəd regionun gələcək inkişaf xəritəsidir. Bu sənəd Azərbaycanın və Türkiyənin ortaq təhlükəsizlik, ortaq inkişaf və ortaq gələcək konsepsiyasının siyasi manifestidir.
Şuşa Bəyannaməsinin əsasında dayanan əsas prinsip bir millət, iki dövlət fəlsəfəsinin yeni dövrün reallıqlarına uyğun strateji məzmun qazanmasıdır. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi bu siyasi xətt Prezident İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın siyasi iradəsi nəticəsində daha yüksək mərhələyə yüksəldi”.
F. İbrahimli əlavə edib ki, Şuşa Bəyannaməsi Qarabağ Zəfərinin siyasi davamı idi: “Azərbaycan xalqı 44 günlük Vətən müharibəsində təkcə ərazi bütövlüyünü bərpa etmədi. Eyni zamanda regionda yeni geosiyasi reallıqlar yaratdı. Şuşa Bəyannaməsi isə həmin reallıqların hüquqi və siyasi çərçivəsini müəyyənləşdirdi.
Bu sənəd Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətləri faktiki olaraq strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəltdi. Bəyannamə göstərdi ki, iki dövlət arasında əməkdaşlıq artıq ayrı-ayrı layihələr və ya sahələrlə məhdudlaşmır. Əməkdaşlıq təhlükəsizlikdən iqtisadiyyata, nəqliyyatdan energetikaya, müdafiədən texnologiyalara qədər bütün istiqamətləri əhatə edən kompleks strateji ittifaq xarakteri daşıyır.
Son beş ildə bu istiqamətdə əldə olunan nəticələr Şuşa Bəyannaməsinin nə qədər uğurlu sənəd olduğunu sübut edib. Azərbaycan və Türkiyə Silahlı Qüvvələri arasında qarşılıqlı fəaliyyət yeni mərhələyə keçib. Birgə təlimlərin sayı və miqyası artıb. Müasir döyüş konsepsiyalarına uyğun yeni komando hissələri yaradılıb. Müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıq genişlənib. Ordular arasında koordinasiya və qarşılıqlı fəaliyyət ən yüksək səviyyəyə çatdırılıb.
Bu proseslərin nəticəsi çox keçmədən özünü göstərdi. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycan dövlət suverenliyini bütün ərazisində tam bərpa etdi. Qarabağ məsələsinə son qoyuldu. Separatizm tarixə qovuşdu. Ermənistanın onilliklər ərzində formalaşdırmağa çalışdığı status-kvo birdəfəlik dağıldı.
Beləliklə, Azərbaycan təkcə hərbi qələbə qazanmadı. O, regionun siyasi xəritəsini dəyişdirdi. Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi reallıqlar yaratdı.
Bu gün regionda formalaşan yeni vəziyyətin əsas müəllifi məhz Azərbaycandır. Əgər əvvəllər regionda prosesləri xarici güclər müəyyənləşdirirdisə, indi gündəliyi Bakı müəyyən edir. Azərbaycan regional əməkdaşlığın əsas təşəbbüskarı kimi çıxış edir.
Məhz Azərbaycanın yaratdığı yeni reallıqlar nəticəsində sülh prosesi gündəmə gəldi. Uzun illər münaqişə və qarşıdurma məkanı kimi tanınan Cənubi Qafqaz artıq əməkdaşlıq və inteqrasiya məkanına çevrilmək imkanları qazanıb.
Bu gün Azərbaycanın əsas məqsədi qalib dövlət kimi bölgədə dayanıqlı sülhün formalaşdırılmasıdır. Çünki Azərbaycan çox yaxşı anlayır ki, davamlı inkişaf yalnız sabitlik şəraitində mümkündür.
Azərbaycanın təşəbbüsü ilə formalaşan yeni regional əməkdaşlıq modeli təkcə siyasi deyil, həm də iqtisadi baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. Zəngəzur istiqamətində nəzərdə tutulan nəqliyyat və logistika layihələri regionun geoiqtisadi əhəmiyyətini daha da artırır. Orta Dəhlizin imkanları genişlənir. Asiya ilə Avropa arasında yükdaşımaların həcmi artır. Azərbaycan isə bu prosesdə əsas tranzit və logistika mərkəzlərindən birinə çevrilir.
Əslində, bu gün dünya xəritəsində yeni İpək Yolunun ən vacib qovşaqlarından biri məhz Azərbaycandır. Şərqlə Qərbi, Şimalla Cənubu birləşdirən nəqliyyat arteriyalarının kəsişdiyi nöqtədə yerləşən Azərbaycan artıq Avrasiyanın strateji mərkəzlərindən birinə çevrilməkdədir.
Şuşa Bəyannaməsinin digər mühüm nəticələrindən biri Türk dünyasında inteqrasiya proseslərinin sürətlənməsidir. Son illərdə Türk dövlətləri arasında siyasi dialoq, iqtisadi əməkdaşlıq və təhlükəsizlik sahəsində koordinasiya əhəmiyyətli dərəcədə artıb.
Türk Dövlətləri Təşkilatı artıq sadəcə mədəni platforma deyil. O, iqtisadi, siyasi və geostrateji məzmun qazanan beynəlxalq təşkilata çevrilməkdədir. Bu prosesin əsas aparıcı qüvvələri isə Azərbaycan və Türkiyədir.
Ankara ilə Bakı arasında qurulan strateji tandem bütün Türk dünyası üçün nümunə rolunu oynayır. Bu əməkdaşlıq göstərir ki, ortaq tarix, ortaq mədəniyyət və ortaq maraqlar üzərində qurulan birlik beynəlxalq münasibətlər sistemində ciddi güc amilinə çevrilə bilər.
Bu gün Azərbaycan, Türkiyə, Pakistan arasında formalaşan əməkdaşlıq modeli də yeni təhlükəsizlik arxitekturasının elementlərindən biridir. Bu əməkdaşlıq yalnız hərbi sahəni əhatə etmir. O, siyasi, iqtisadi, enerji və nəqliyyat istiqamətlərində də yeni imkanlar yaradır.
Müasir dövrdə dövlətlərin nüfuzu yalnız onların iqtisadi imkanları ilə ölçülmür. Güclü iqtisadiyyat, güclü diplomatiya və güclü ordu birlikdə dövlətin real qüdrətini formalaşdırır. Azərbaycan son illərdə məhz bu üç istiqamətdə böyük uğurlar əldə edib.
Bu gün Azərbaycan artıq təkcə enerji ixrac edən ölkə deyil. Azərbaycan regional təhlükəsizliyin təminatçısı, beynəlxalq layihələrin təşəbbüskarı və yeni geosiyasi reallıqların müəllifidir. Azərbaycan həm sərt güc, həm yumşaq güc, həm də ağıllı güc elementlərini uğurla birləşdirən dövlət kimi çıxış edir.
Şuşa Bəyannaməsi isə bu yüksəlişin siyasi sütunlarından biridir. Şuşada atılan imzalar sadəcə iki liderin imzası deyildi. Bu, gələcəyə ünvanlanan strateji mesaj idi. Bu, Türk dünyasının yüksəliş mesajı idi. Bu, regional sabitlik və təhlükəsizlik mesajı idi.
Bu gün beş il əvvəl Şuşada qəbul edilən qərarın nəticələri göz önündədir. Azərbaycan daha güclüdür. Türkiyə daha güclüdür. Türk dünyası daha güclüdür. Cənubi Qafqaz daha sabitdir. Avrasiya isə yeni əməkdaşlıq imkanları qazanır.
Şuşa Bəyannaməsi artıq təkcə bir sənəd deyil. O, müasir Türk dünyasının geosiyasi manifestidir. O, Azərbaycanın dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin simvoludur. O, Zəfərdən doğulan gücün, qardaşlıqdan yaranan qüdrətin və ortaq gələcəyə hesablanmış strateji baxışın parlaq ifadəsidir.
Tarix Şuşada yazıldı. Bu gün həmin tarix gələcəyi formalaşdırmağa davam edir”.
Mürtəza Bünyadlı
