“Kişi qadının əlinin altında işləməz” fikri kökündən yanlışdır - RƏYLƏR

Təsadüfi deyil ki, əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri Sahil Babayev bu yaxınlarda çıxışı zamanı qadınlarla kişilərin maaşları arasındakı fərqlərdən danışıb. Nazir həmçinin ölkəmizdə qadınların iş tapmaqda çətinliklərlə rastlaşdığını vurğulayıb.

Bütün bunlar sözügedən ayrı-seçkiliyin aradan qaldırılması üçün görülməsi gərəkən işlərin nə olması ilə bağlı suallar ortaya qoyur.

Mövzu ilə bağlı Ölkə.Az-a danışan gender məsələləri üzrə ekspert Nisə Hacıyeva müxtəlif sahələrdə gender ayrı-seçkiliyinin səbəblərindən bəhs edib. 

“Ümumiyyətlə, gender ayrı-seçkiliyinə bir neçə faktor təsir edir. Bu, gender əsaslı zorakılığın müxtəlif növü - istər fiziki, istər psixoloji istər cinsi, istərsə də iqtisadi zorakılığın səviyyəsindən asılıdır. Statistika komitəsinin məlumatlarına görə, son illərdə qadınlarla kişilərin ortalama maaşı arasında 2 dəfə fərq var. Yəni kişilərin ortalama maaşı qadınların maaşından 2 dəfə çoxdur. 
Sizə qadınlarla kişilərin maaş fərqinə təsir edən bir fakt deyim. Dövlət Statistika Komitəsinin saytında görə bilərsiniz ki, ümumilikdə 19 məşğulluq sahəsi qeydə alınıb. Orada məşğul olan qadın və kişilərin nisbəti də qeydə alınıb. Həmin 19 sahədən cəmi 3-də qadınların nisbəti kişilərdən bir az çoxdur. Qalan 16 sahə üzrə isə kişilərin faizi qadınlardan qat-qat çoxdur. Bu 3 sahədən biri də təhsil sahəsidir. Təhsil sahəsində məşğul insanların 70%-i qadınlardan ibarətdir. Amma buna rəğmən təhsil sahəsində bütün yüksək vəzifələrdə olanlar yenə də kişilərdir. İstər universitet rektorları, istərsə də məktəb direktorlarının əksəriyyəti kişilərdir”. 

Ekspert söyləyib ki, gender ayrı-seçkiliyinin məişət səviyyəsində formalaşmasında ailənin rolu çox böyükdür:

“Çünki başdan bəri ailələr evdə “qız uşağı”, “oğlan uşağı” deyərək uşaqlara cinslərindən dolayı fərqli tərbiyə verir, fərqli öhdəliklər qoyurlar, fərqli mövzularda azadlıqlarını əllərindən alırlar. Hər şey ailədən başladığı üçün məişət səviyyəsində ayrı-seçkiliyin mövcud olması da ailədə tərbiyədən başlayır”. 

Millət vəkili Fazil Mustafa da Ölkə.Az-a açıqlamasında söyləyib ki, gender ayrı-seçkiliyinin aradan qaldırılması təkcə bir qurumun, bir nazirliyin yox, bütövlükdə cəmiyyətin öhdəsinə düşür: “Bu, bütövlükdə cəmiyyətin müəyyən tabulardan xilas olmasıdır. Çünki həqiqətən də qadın və kişi arasında differensasiya əmək sahəsində özünü daha göstərir. Elə sahələr var ki, ancaq kişi ixtisası üzrə sahələr sayılır. Amma bir sıra sahələrdə artıq bu avtomatik olaraq cəmiyyətdə müəyyən davranışların dəyişməsilə ortadan qalxıb. Məsələn, sürücülük işi. Əvvəllər qadın taksi sürücüsü tapmaq çətin idi, amma indi biz bunu görürük. Digər tərəfdən ictimai nəqliyyatın idarə olunmasında qadınların rolu hələ ki qabarıq görünmür və qadınlar demək olar ki, yoxdur. Amma xarici ölkələrdə ictimai nəqliyyat avtobus, trolleybus, tramvay və s. idarə olunmasında qadınlar üstünlük təşkil edir”. 

F.Mustafa ölkəmizdə mövcud olan “kişi qadının əlinin altında işləməz” fikrinin kökündən yanlış olduğunu söyləyib:

“Azərbaycanda qadınların daha çox üstünlük təşkil etdiyi məktəblərdə müəllim ixtisasıdır. Bu da əslində, anormal bir vəziyyət yaradır. Çünki kişilərin çoxu maaş azlığına görə müəllimlikdən, pedoqoji fəaliyyətdən uzaqlaşırlar. Bütövlükdə bu fərqi ortadan qaldırmaq istiqamətində işlər görülməlidir. Qadına olan münasibətin dəyişməsi də bunda müsbət rol oynayacaq. Çünki elə sahələr var ki, ora qadınlar mental tabulara görə işə girə bilmirlər. Məncə, bu fərqi ortadan qaldıra bilsək, təbii ki, ağır fiziki əmək tələb edən işlər istisna olmaqla intellektual bütün işlərdə qadın və kişi bərabərliyini təmin etmək mümkündür. Buna diqqət ayrılsa, gender ayrı-seçkiliyi ilə bağlı uçurum olmaz və normal vəziyyət yaranar.

“Kişi qadının əmri altında işləməz” fikri əslində anormal yanaşmadır. Kişi ağılsız adamın əlinin altında işləməz. Ağıllı, ədalətli qadındırsa, kişi nə üçün onun əlinin altında işləməsin? Ağılsız və ədalətsiz adamın əlinin altında işləməzlər. Bu özü də yanlış bir düşüncənin məhsuludur. İdarəçi kişi ağılsızdırsa, onun əlinin altında işləməkdən kim zövq ala bilər? Əgər qadın daha uğurlu idarəçidirsə, niyə də olmasın?

Məncə, qadınların cəmiyyətdə rolu qaldırılmalıdır. Çünki Azərbaycan qadınını qaldırmaqla əslində, Azərbaycanın bir çox problemləri həllini tapacaq – boşanmalar, ailə münasibətləri daha normal şəkildə tənzimlənə biləcək”.

Deputat son illərdə Azərbaycanda gender ayrı-seçkiliyi mövzusunda irəliləyiş olduğunu deyib. O bildirib ki, bunun ən bariz nümunəsi də Milli Məclisdir:

“Parlamentin rəhbərliyinə ziyalı xanım gətirilib. Onun kifayət qədər yüksək səviyyəli, ziyalı hazırlıqlı, intellektual bir şəxs olması, parlamentin nüfuzunu da qaldırıb. Hesab edirəm ki, biz ilk olaraq parlamentdə gender bərabərləyinin həllini görürük. Bu formada idarəetmə məncə, deputatların çoxunun ürəyincədir. Çünki daha yaxşı imiclə parlamentin dünyada və ölkədə tanınması hamını sevindirir. Hesab edirəm ki, qalan sahələrdə də buna əməl olunmalı və ağıllı, səviyyəli qadınların cəmiyyətdə, idarəetmədə rolu artırılmalıdır”.

Billurə Yunus

Bu yazı Medianın İnkişafı Agentliyinin onlayn media subyektlərinə (veb-saytlara) maliyyə dəstəyi əsasında hazırlanıb.

İstiqamət: 6.3.18. gender, ailə və demoqrafiya məsələlərinin işıqlandırılması.