Rusiya-Ukrayna müharibəsi diqqəti Azərbaycana yönəltdi: ən qısa yola maraq artır
Rusiya-Ukrayna müharibəsi yeni düzənin yaranmasına səbəb olduğu kimi logistika marşrutlarını da yenidən formalaşdırır. Qərb-Şərq logistik marşrutu riskli olduğundan qlobal ticarətdə Azərbaycanın da fəal iştirakçısı olduğu Orta Dəhlizin əhəmiyyəti artır. Bu gün Asiya ilə Avropa arasında ticarət və nəqliyyat üç əsas dəhliz vasitəsilə - Rusiyanın yerləşdiyi “Şimal dəhlizi”, İrandan keçən “Cənub dəhlizi” və Azərbaycanın fəal iştirkaçısı olduğu “Orta Dəhliz”dən həyata keçirilir.
Rusiya-Ukrayna müharibəsi Şimal dəhlizindən daşınan yüklərin təhlükəsizlik problemlərinə görə Avrasiya coğrafiyasında yeni alternativ logistik marşrutları zəruri edir. Digər səbəb isə Şimal dəhlizi üzərində yerləşən Rusiya və Belarusa tətəbiq edilən sanksiyalar yükdaşıma ilə məşğul olan şirkətləri yeni dəhlizlər üzərində axtarışa vadar edir.
Cənub dəhlizi İrandan keçdiyindən Avropa ölkələri bu ərazidən yüklərinin daşınmasında o qədər də maraqlı deyil. Yeganə ciddi alternativ və ən qısa yol Çin, Qazaxıstan, Türkmənistan, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiydən keçən Orta dəhlizdir. Azərbaycan, Qazaxıstan və Türkmənistan limanlarında logistik mərkəzlərin və azad ticarət zonalarının yaradılması eyni zamanda Transxəzər əməkdaşlığının inkişafına və dərinləşməsinə töhfə verəcəyi də istisna deyil.
Orta Dəhliz marşrutu üzərindəki ölkələrin, xüsusilə Azərbaycan və Türkiyənin strateji əhəmiyyətini artırmaqla yanaşı, tranzit daşımalarda beynəlxalq mərkəzə çevrilmə imkanlarını daha da gücləndirəcək. Bu da öz növbəsində Azərbaycanın logistik qovşaq mərkəzinə çevriməsinə gətirib çıxarmaq imkanlarını daha da artıracaq. Bu Azərbaycanın 44 günlük müharibədən sonra Cənubi Qafqazda yaratdığı reallığın tələblərinə cavab verir, həm də ölkəmizin, ümumilikdə bölgədinin iqtisadi inkişafına, regional əməkdaşlığa müsbət töhfəsini verəcək.
Bu çərçivədə Xəzər keçidində kombinə edilmiş daşımalar üçün Bakı/Ələt (Azərbaycan), Aktau/Kurık (Qazaxıstan) və Türkmənbaşı (Türkmənistan) limanlarından istifadə edilir. Bir il ərzində Çindən Avropaya gedən 10 milyon konteynerin 96%-i dəniz yolu ilə, 4%-i isə Şimal Dəhlizi adlanan Trans-Sibir dəmir yolu xətti ilə daşınıb. Lakin Orta Dəhliz Avropa və Asiya arasında ticarət yolu kimi Şimal dəhlizindən əhəmiyyətli üstünlüklərə malikdir.
Orta Dəhlizin Şimal Dəhlizi ilə müqayisədə üstünlükləri aşağıdakılardır.
Birincisi, daha qısa müddətli və qənaətcil olmasıdır. Bu yol Şimal dəhlizindən təqribən 2000 km daha qısadır.İqlim şəraiti baxımından daha əlverişlidir və daşıma müddətini əvvəlki ilə müqayisədə 15 gün qısaldır.
İkincisi, Orta Dəhliz həmçinin Türkiyənin liman əlaqələri sayəsində Asiyada yük daşımalarının Yaxın Şərq, Şimali Afrika və Aralıq dənizi regionuna çatması üçün mühüm imkanlar təqdim edir.
“MarshMcLennan” şirkətinin bu yaxınlarda dərc etdiyi hesabatda da Orta dəhlizin əhəmiyyəti qeyd olunur. Hesabatda deyilir ki, Orta dəhlizdən səmərəli istifadə bu marşrut üzərində yerləşən ölkələrə hər il 600 mlrd. ABŞ dolları həcmində olan Avropa-Çin ticarət dövriyyəsindən yeni imkanlar yaradacaq. Hesabatda Azərbaycan limanlarında logistika mərkəzlərinin və azad ticarət zonalarının yaradılmasının, bunun da nəticə etibarı ilə Transxəzər əməkdaşlığının inkişafına və dərinləşməsinə töhfə verəcəyi qeyd olunur. Orta yol təkcə quru yolu ilə daşımalarda deyil, eyni zamanda hava daşımaçılığına da öz töhfəsini verəcək. Çünki Avropa ölkələri Rusiya və Belarus üzərindən uçmamaq barədə qərar qəbul edib. Azərbaycan bu istiqamətdə imkanlarını artıra bilər. Azərbaycan bu Orta dəhlizdə əhəmiyyətli rolunu artırmaq üçün yeni layihələr üzərində işləməkdədir. Elə martın 11-də İranla imzalanan məlum anlaşma memorondumu da bu məqsədlərə xidmət edir. Azərbaycan maksimum dərəcədə çalışacaq ki, bu layihə reallaşsın. Bu xəttin əhəmiyyətinin artması yaxın gələcəkdə Zəngəzur dəhlizinin də reallaşmasına imkanlar açacaq.
Mürtəza
Ölkə.Az
