Qərblə Rusiyanın Cənubi Qafqaz uğrunda savaşı: mübarizə daha kəskin xarakter alacaq
Qərblə Rusiyanın Cənubi Qafqazda uğrunda mübarizəsi yeni və aktiv bir mərhələyə qədəm qoyub. Bu aktivlik Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Avropa İttifaqının (Aİ) təşəbbüsü ilə 6 apreldə Brüsseldə keçirilən görüşündən sonra daha qabarıq formada özünü göstərməkdədir. Son günlərdə Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişelin Brüssel görüşündən sonra Paşinyanın Moskva səfəri və səfərdən sonra Moskva, Bakı və İrəvan arasında davamlı telefon diplomatiyası yürütməsi bunun bariz göstəricisidir. Bundan əlavə olaraq ABŞ Dövlət Departamentinin Qafqaz üzrə baş müşaviri Endryu Şoferin (ATƏT MQ-dəki keçmiş amerikalı həmsədr - red.) Paşinyanın Moskvaya səfərindən öncə İrəvana səfər edib. Aİ ilə yanaşı, ABŞ və Böyük Britaniyanın bölgəyə marağını əlavə etsək, o zaman mənzərə aydın olar. Qərbin təşəbbüsləri və göstərdiyi aktivlik münaqişənin həllində müəyyən mənada real hərəkətlərlə müşahidə olunmaqdadır. Məhz Brüssel görüşündən sonra sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası ilə bağlı bir komissiyanın yaradılması, tərkibinin müəyyənləşdirilməsi, Bakı ilə İrəvan arasında birbaşa əlaqələrin qurulması, sülh sazişi layihəsi üzərində ilkin addımlar atılmaqdadır. Avropa Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin vaxt itkisinə yol verilmədən həll olunmasında maraqlıdır. Brüssel bu məsələdə Azərbaycanın həm bölgədə yaratdığı reallığın şərtlərini, həm də münaqişənin həlli ilə bağlı irəli sürdüyü 5 təklifi qəbul edir. Brüssel Rusiyadan asılılığını azaltmağın ən uyğun alternativlərindən Cənubi Qafqaz bölgəsidir. Bu həm Avropanın enerji ilə təchizi. həm də logistik baxımdan həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Təbii ki, bu da öz növbəsində Moskvanın qıcığına səbəb olduğundan xoş qarşılanmır. Çünki Moskvanın Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda Cənubi Qafqazda mövqeləri zəifləsə də, Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsindəki dominant rolundan vaz keçmək istəmir. Moskva dominant rolunu əlində saxlamaq və Qərbin təşəbbüsünü əngələmək üçün ən müxtəlif təzyiq formalarından istifadə edir. Moskva daha çox Ermənistan daxilindəki siyasi qüvvələrdən istifadə edir. Son vaxtlarda Ermənistanda baş verən ictimai-siyasi proselsər, iqtidar-müxalifət qarşıdurması, müxalifətin davamlı aksiyalar keçirməsi Qərblə Rusiya arasındakı qarşıdurmanın tərkib hissəsi kimi dəyərləndirilməlidir.
Qərb bölgədə aktivləşdikcə Moskva ilə Brüssel arasında mübarizə daha kəskin xarakter alacaq. Bu da özünü təbii ki, daha çox Ermənistanda büruzə verəcək. Moskva ilə yanaşı, Qərbin bölgədə təşəbbüsü ələ almasını istəməyən digər oyunçular niyyətlərinə nail olmaq üçün bir plastarm kimi Ermənistandakı siyasi qüvvələrdən istifadə edəcəklər.
Birincisi, maksimum Qərbin bölgədə təşəbbüsün qarşısını alaraq danışıqlar prosesini pozub, bölgədə gərginliyin davam etməsinə nail olmaq.
İkincisi, buna nail ola bilməsələr belə, vaxt udmaq üçün danışıqlar prosesini pozub, bunu əngəlləməyə çalışacaqlar. Bu məqsədlə həmin qüvvələr Azərbaycanla sərhəddə, o cümlədən Qarabağda məskunlaşan ermənilərdən istifadə edə bilərlər. Hətta Ermənistanda hakimiyyət dəyişikliyinə nail olmasalar belə, hakimiyyət böhranı yaratmaqla Paşinyanı danışıqlar prosesindən geri çəkilməsinə nail olmasına çalışacaqlar.
İstənilən halda Ermənistan-Azərbaycan arasında sülh sazişinin imzalanması və münasibətlərin normallaşmasının gecikməsində uduzan tərəf Ermənistan tərəfi olacaq. Çünki bölgədə baş verən geosiyasi proseslər nəticə etibarı ilə Ermənistanın ziyanına işləyə bilər. Bunu erməni siyasətçilər, sabiq rəsmilər, ekspertlər də açıqca dilə gətirirlər. Bu günlərdə Ermənistanın sabiq xarici işlər naziri Ara Ayvazyanın dediyi kimi geosiyasi avantüra Ermənistan dövlətçiyi üçün çox təhlükə yaradar. Hətta düzgün hesablanmamış addımlar Ermənistanın dövlətçiyinin itirilməsinə gətirib çıxara bilər.
Bu gün Ermənistanın üzləşdiyi vəziyyətdən çıxış ən optimal variant Azərbaycanın təklif etdiyi 5 prinsip əsasına sülh sazişinin imzalamasıdır. Bunun əksi Ermənistan üçün fəlakətdir. Sadəcə olaraq həm öz siyasi ambisiyaları, həm də xarici ölkələrdəki ağalarınının sifarişinə əsasən sadiq nökərçilik xidməti göstərən siyasi qüvvələr anlamalıdır ki, oynadıqları təhlükəli oyun son anda öz başlarında çatlayacaq. Bu hətta ermənilərin bir etnos olaraq bölgədən tamamilə getməsi ilə nəticələnə bilər. Bu gün bölgədə, ümumiyyətlə, qlobal geosiyasi vəziyyət nə 1988-ci ildir, nə 1994-cü il, nə də 2020-ci ilin yayı ilə eyni deyil. Erməni siyasi ekspert Arqişti Kivirayan Ermənistanın üzləşdiyi indiki durumu belə ifadə edib: "Bir çıxış yolu tapmağa və ya özünüzü xilas etməyə çalışdığınız zaman, nə qədər ağrılı olsa da, vəziyyəti nəzərə almalısınız. 1945-ci ildə Sovet İttifaqı ilə kapitulyasiyaya imza atmazdan 4 il əvvəl Almaniya Moskvanın yaxınlığında dayanmışdı. Lakin 4 il sonra nə Almaniya, nə də o ordu orada idi və o an kapitulyasiyaya imza atmaq alman millətini xilas etmək məqsədi daşıyırdı".
Odur ki, Ermənistan tərəfi yaranmış son fürsətdən faydalanmalıdır. Bunun əksini düşünmək isə itkidən başqa bir şey deyil.
Əgər Ermənistan Azərbaycan tərəfinin şərtlərindən nəticə çıxartmayıb destruktiv mövqeyini davam etdirəcəksə və revanşistlər baş qaldırmağa çalışacaqlarsa, o zaman Azərbaycan tərəfi də ciddi adekvat addımlar atmaq zorunda qalacaq. Artıq Prezident İlham Əliyev dünya azərbaycanlılarının Şuşada keçirilən Zəfər qurultayında bununla bağlı mövqeyini bəyan edib ki, Azərbaycan da rəsmi qaydada Ermənistanın ərazi bütövlüyünü tanımamasını gündəmə gətirəcək. O zaman Azərbaycan da Zəngəzur, Göyçə, Basarkeçər məsələsini gündəmə gətirəcək.
A. Kiviryanın dediyi kimi, Qarabağ və Zəngəzur məsələləri erməni dövlətçiliyinin böhranının nəticəsidir və sabah Tavuş və Ararat məsələləri ortaya çıxa bilər.
“Bunun fonunda biz erməni dövlətçiliyi böhranı ilə üz-üzəyik. Böhranın dərinləşməsi proseslərə qarşı müdafiəsiz olduğumuzu göstərir. Biz subyektdən obyektə çevrilmişik və böhrandan çıxmadan geriyə yol mümkün deyil. 2018-ci ildən sonrakı proseslər ondan əvvəl xəstə olan Ermənistan dövlətçiliyinin ölümünü sürətləndirir”, - ekspert vurğulayıb.
Onsuz da bu gün Ermənistanın revanşist niyyətlərini həyata keçirmək üçün nə insani, nə iqtisadi, nə hərbi resursu yoxdur. Bunu hətta bu gün Paşinyan hakimiyyətinə qarşı çıxan revanşist qüvvələr də yaxşı bilir. Ermənistan bölgənin ən zəif bəndi olduğundan bölgədə marağı olan güclər bir vasitə kimi öz məqsələrini həyata keçirmək üçün istifadə edəcək. Belə demək mümkünsə Ermənistan yeni dünya düzənində maraqlı güclərin əlində sövdələşmə predmeti rolunda çıxış edəcək. İndi top Ermənistan meydanındadır və hər şey onların sərgiləyəcəyi mövqedən asılıdır.
Mürtəza Bünyadlı
Ölkə.Az
