Rusiyalı Vardanyanın Xankəndi təxribatı, Ermənistandakı aksiyalar – Nə baş verir?
Brüsselin təşəbbüsü ilə Bakı İrəvan arasında sülh danışıqları aktivləşdikcə Cənubi Qafqazda marağı olan güclər bundan əndişə və qısqanclıq keçirərək, bölgədə dayanıqlı sülhün əldə olunmasına mane olmağa çalışırlar.
Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin sonuncu Brüssel görüşü öncəsi və sonrası Moskvanın canfəşanlığını bu qəbildən olan hərəkət kimi dəyərləndirə bilərik.
Moskva belə bir canfəşanlıq nümayiş etdirməklə həm Cənubi Qafqazdakı təsir imkanlarını qoruyub saxlamaq, həm də Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin nizamlanmasındakı təşəbbüsləri əldən vermək istəmir. Moskva bölgədə sülhün əldə olunacağı təqdirdə belə, münaqişənin özünün maraqları çərçivəsində həllini istəyir.
Brüssel görüşü öncəsi iki dəfə, avqustun 23-ü və 29-da Putinin Paşinyanla telefon danışığı olub. Bu görüşlərdə əsas müzakirə predmeti Qarabağ ətrafındakı məsələlər, kommunikasiyaların açılması mövzusu olub. Təbii ki, bu telefon danışıqlarında Putin Paşinyana Kremlin maraqlarından kənara çıxmamaq xəbərdarlığı və bunun ona baha başa gələcəyi mesajını da verib.
Avqustun 31-də Rusiya XİN sözçüsü Mariya Zaxarovanın məlum “Aİ-nin Cənubi Qafqazdakı fəaliyyəti Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşmasına töhfə vermək istəyi ilə deyil, geosiyasi ambisiyalarla müəyyən edilir. Bunlar avropalıların psevdotəşəbbüsləridir. Bunlar daha çox vasitəçilik uğurlarını həyasızcasına mənimsəmək cəhdinə bənzəyir” ifadəsini səsləndirməsi, əslində, tərəflərə təhdid idi ki, bu xoş olmayan nəticələrə gətirib çıxara bilər. Brüssel görüşündən dərhal sonra avqustun 1-də Lavrovla Ermənistan XİN başçısı Mirzoyan arasındakı telefon danışığını da hesabat xarakterli telefon danışığı saymaq olar.
Ermənistan müxalifətinin yenidən aktivləşməsi və hakimiyyətin istefa tələbi ilə davamlı aksiyalar keçirməsinə start verməsi də, sülh prosesini pozmağa yönələn planın tərkib hissəsidir. Ermənistan müxalifətinin sentyabrın 2-də keçirdiyi mitinqdə səsləndirdiyi tələblər və irəli sürdüyü şüarlar bunu deməyə əsas verir ki, onlar xarici dairələr tərəfindən aldığı sifariş əsasında aksiyalara başlayıb.
Çünki bundan öncə may ayında da Ermənistan müxalifəti xarici qüvvələrin sifarişi əsasında sülh danışıqlarını əngəlləmək üçün aksiyalara başladı və onların da göstərişi ilə aksiyaları dayandırdılar. Sergey Lavrovun iyunun 7-9-da İrəvana səfərindən bir neçə gün sonra müxalifətin aksiyalarının dayandırılması təsadüfi deyildi.
Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, Kreml bölgədə öz maraqları çərçivəsində Zəngəzur dəhlizinin və kommunikasiyaların açılmasında maraqlıdır və buna cəhd edir. Kreml reallaşacaq Zəngəzur dəhlizininin birbaşa nəzarətində olmasını istəyir. Bu dəhliz bir neçə amilə görə, onun üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.
Birincisi, Kreml üzləşdiyi sanksiyalar fonunda “Şimal-Cənub”, “Qərb-Şərq” nəqliyyat dəhlizinə nəzarəti əldə saxlamaq istəyir. Çünki mövcud qlobal geosiyasi proseslərdə logistika və ona nəzarət çox mühüm əhəmiyyətə malikdir. Kreml bu yol vasitəsi ilə üzləşdiyi sanksiyaların təsir imkanlarını zəiflədərək Hind okenına, Yaxın Şərq, Şimali Afrika ölkələrinə çıxışını, həm İrəvan üzərində təsir imkanlarını qoruyub saxlamağa, həm də qərb-şərq istiqamətdə yük daşımalarında marağını təmin etməyə çalışır.
İkincisi, Kreml Avrasiya İqtisadi İttifaqı (Aİİ) ideyasını möhkəmləndirib, coğrafiyasını genişləndirmək baxımından istifadə etmək istəyir.
Üçüncüsü, bölgədə hərbi mövcudluğunu qorumaq üçün Qarabağ kartından maksimum faydalanmağa çalışır. Rusiyalı milyarder Ruben Vardanyanın Qarabağda peyda olması, bu planın tərkib hissəsi hesab etmək olar. Yəni Rusiya Vardanyan vasitəsi ilə bölgədə yeni təxribatlar törədə bilər.
Nəticədə uduzan tərəf yenə Ermənistan olacaq. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin İtaliyaya səfəri zamanı bəyan etdiyi kimi, “Dünya fevraldan əvvəl olduğu vəziyyətdə heç vaxt olmayacaq. Dünya dəyişib…”
Odur ki Ermənistan da dəyişən dünyaya uyğun şəkildə gerçəkləşməsi mümkün olmayan xəyallardan əl çəkərək, reallığın tələblərinə uyğun addım ataraq, fürsətlərdən faydlanmalıdır. Əks təqdirdə, Ermənistan bölgədəki oyunçuların əlində öz maraqlarını təmin etmək üçün bir obyekt və ya subyekt rolunu oynayacaq.
Mürtəza
Ölkə.Az
