Böhranlar içində yüksələn güc: Bakının növbəti diplomatik zəfəri
Son illərdə beynəlxalq münasibətlər sistemində müşahidə olunan geosiyasi qarşıdurmalar, iqtisadi sarsıntılar və təhlükəsizlik böhranları dünyanın siyasi xəritəsini sürətlə dəyişməkdədir. Ukrayna müharibəsi, Yaxın Şərqdə davam edən münaqişələr, Körfəz regionundakı gərginliklər, qlobal ticarət marşrutlarının pozulması və enerji təhlükəsizliyi ətrafında gedən rəqabət yeni dünya düzəninin formalaşdığını göstərir. Belə mürəkkəb və ziddiyyətli şəraitdə bir çox ölkələr böhranların təsiri altında zəiflədiyi halda, Azərbaycan Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən və çoxvektorlu siyasəti sayəsində regional və qlobal miqyasda etibarlı tərəfdaş, əməkdaşlıq platforması və sabitlik mərkəzi kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirir.
Bu siyasətin uğurlarından biri də Azərbaycanın beynəlxalq parlament diplomatiyasında əldə etdiyi nailiyyətlərdir. İyunun 22-25-də Bakıda keçirilən İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv Dövlətlərin Parlament İttifaqının (İƏTPİ) 20-ci sessiyası bunun növbəti parlaq nümunəsinə çevrildi. Sessiyanın yekunları göstərdi ki, Azərbaycan artıq təkcə siyasi və iqtisadi deyil, həm də parlament diplomatiyasının aparıcı mərkəzlərindən biri statusunu qazanmaqdadır.
Bu gün dünyada yumşaq güc amilinin rolu sürətlə artır. Dövlətlərin nüfuzu artıq yalnız iqtisadi və hərbi potensialla deyil, onların beynəlxalq platformalarda formalaşdırdığı siyasi gündəmlə, yaratdığı əməkdaşlıq formatları ilə ölçülür. Məhz bu baxımdan Azərbaycan parlamentinin İƏTPİ-yə sədrliyi ölkəmizin beynəlxalq nüfuzunun artmasının, İslam dünyasında siyasi çəkisinin güclənməsinin və diplomatik imkanlarının genişlənməsinin növbəti göstəricisidir.
Milli Məclisin sədri Sahibə Qafarovanın sessiyanın açılış mərasimində səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın qarşıya qoyduğu strateji məqsədləri aydın şəkildə ortaya qoydu. O vurğuladı ki, Azərbaycan parlamenti İƏTPİ-nin sədrliyini öz üzərinə götürərək təşkilatın prinsiplərinin, məqsədlərinin və ortaq dəyərlərinin inkişaf etdirilməsinə tam sədaqətlə yanaşacaq. Bu yanaşma təsadüfi deyil. Çünki Prezident İlham Əliyevin müəyyən etdiyi xarici siyasət kursunda İslam dünyası ilə əlaqələrin inkişafı xüsusi yer tutur.
Azərbaycan uzun illərdir İslam həmrəyliyinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində ardıcıl fəaliyyət göstərir. İƏT Gənclər Forumunun yaradılması, İƏT Əmək Mərkəzinin təsis olunması, İslam mədəniyyətinin təbliği istiqamətində həyata keçirilən təşəbbüslər ölkəmizin bu sahədə lider rolunu təsdiqləyir. Təsadüfi deyil ki, Azərbaycan dəfələrlə İslam dünyasının ən mühüm siyasi, humanitar və mədəni tədbirlərinə ev sahibliyi edib.
Bu fəaliyyətin nəticəsi olaraq İslam dünyası da Azərbaycanın haqq işinə daim dəstək verib. Sahibə Qafarovanın qeyd etdiyi kimi, son 30 il ərzində İƏT və İƏTPİ tərəfindən Ermənistanın işğalçılıq siyasətini pisləyən, Azərbaycanın suverenliyini və ərazi bütövlüyünü dəstəkləyən 100-dən çox qətnamə və qərar qəbul olunub. Bu sənədlər təkcə siyasi dəstək deyil, həm də İslam həmrəyliyinin konkret təzahürü idi.
Bu gün isə Azərbaycan həmin həmrəyliyi yeni mərhələyə daşımağa çalışır. Çünki İslam dünyasının qarşısında duran çağırışlar kifayət qədər mürəkkəbdir. Yoxsulluq, sosial bərabərsizlik, terrorizm, ekstremizm, humanitar böhranlar və münaqişələr müsəlman ölkələrinin inkişaf potensialını məhdudlaşdırır. Bu səbəbdən də Bakıda səslənən əsas mesaj birlik, əməkdaşlıq və ortaq fəaliyyət çağırışı oldu.
Sahibə Qafarovanın vurğuladığı kimi, getdikcə daha mürəkkəb xarakter alan beynəlxalq münasibətlər sistemində müsəlman ölkələrinin bir-birinə dəstək verməsi heç vaxt indiki qədər vacib olmayıb. Bu prosesdə parlamentlər xüsusi rol oynayırlar. Parlament diplomatiyası dövlətlər arasında siyasi etimadın formalaşmasına, təcrübə mübadiləsinə və ortaq qərarların qəbuluna mühüm töhfə verir.
Məhz bu baxımdan sessiyanın sonunda qəbul edilən Bakı Bəyannaməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bəyannamə əslində İslam dünyasının gələcək inkişaf strategiyasının əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirən siyasi sənəd kimi qiymətləndirilə bilər.
Sənəddə islamofobiya, terrorizm və kibertəhlükələr qlobal təhdidlər kimi dəyərləndirilir, müsəlman icmalarına qarşı ayrı-seçkilik hallarının artmasından ciddi narahatlıq ifadə olunur. Eyni zamanda Bakı Beynəlxalq İslamofobiya ilə Mübarizə Konfransının bu sahədə aparıcı qlobal platformaya çevrildiyi xüsusi vurğulanır. Bu isə Azərbaycanın artıq yalnız regional deyil, qlobal humanitar gündəmin formalaşdırılmasında da söz sahibi olduğunu göstərir.
Bakı Bəyannaməsində iqtisadi əməkdaşlıq məsələləri də xüsusi yer tutur. İƏT məkanında ticarət və investisiya maneələrinin aradan qaldırılması, gömrük əməkdaşlığının genişləndirilməsi, regional dəyər zəncirlərinin yaradılması, enerji təhlükəsizliyi, yaşıl enerji, logistika və nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı ilə bağlı çağırışlar Azərbaycanın son illər həyata keçirdiyi siyasətlə tam uzlaşır.
Əslində bu müddəalar Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat və logistika mərkəzinə çevrilməsi strategiyasının İslam dünyası tərəfindən dəstəkləndiyini göstərir. Orta Dəhliz, Şimal-Cənub nəqliyyat marşrutu, enerji layihələri və yaşıl enerji təşəbbüsləri artıq təkcə Azərbaycanın deyil, geniş coğrafiyanın inkişafına xidmət edən layihələrə çevrilib.
Diqqətçəkən digər mühüm məqam isə Bakı Bəyannaməsində parlamentlərarası əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsinə dair çağırışların yer almasıdır. Bu, Azərbaycanın İƏTPİ-yə sədrliyi dövründə təşkilatın daha təsirli və fəal quruma çevriləcəyindən xəbər verir.
Bütün bunlar onu göstərir ki, Azərbaycanın İƏTPİ-yə sədrliyi formal status deyil. Bu, ölkəmizin beynəlxalq aləmdə artan nüfuzunun, Prezident İlham Əliyevin uğurlu xarici siyasət kursunun və parlament diplomatiyasının səmərəli fəaliyyətinin məntiqi nəticəsidir.
Bu gün Bakı yalnız coğrafi baxımdan deyil, siyasi və diplomatik mənada da İslam dünyasının mühüm mərkəzlərindən birinə çevrilir. Burada formalaşan təşəbbüslər, qəbul olunan qərarlar və irəli sürülən çağırışlar təkcə müsəlman ölkələrinin deyil, bütövlükdə Avrasiya məkanının gələcək inkişaf trayektoriyasına təsir göstərmək gücünə malikdir. Azərbaycan isə bu proseslərin önündə gedərək həm milli maraqlarını təmin edir, həm də qlobal və regional sabitliyə mühüm töhfələr verir. Bu gün Bakıda yüksələn siyasi xətt məhz budur.
Mürtəza Bünyadlı
