Yer kürəsi demək olar bir metr əyilib: Alimlər həyəcan təbili çalır
Kənd təsərrüfatı və şəhər ehtiyacları üçün yeraltı suların kütləvi şəkildə çıxarılması Yer kürəsinin fırlanma qütbünü təxminən 80 santimetr yerindən tərpədib.
Ölkə.az xəbər verir ki, "Popular Mechanic” nəşrinin yazdığına görə, planet bu cür dəyişikliklərlə cəmi 17 il ərzində üzləşib.
Nəticələr "Geophysical Research Letters” jurnalında dərc edilən araşdırmada təqdim olunub. Alimlərin hesablamalarına əsasən, 1993–2010-cu illər arasında Yer qatlarından təxminən 2150 giqaton yeraltı su çıxarılıb və bu, planetdə kütlə paylanmasına təsir göstərib.
Tədqiqatçılar izah edirlər ki, suyun da kütləsi var və böyük miqyasda kütlə yerini dəyişdikdə bu, Yer kürəsinin fırlanmasına da təsir edir. Yeraltı sular su laylarından çıxarılaraq okeanlara daxil olduqda, planetdə çəkidə yenidən paylanma baş verir.
Alimlərin hesablamalarına görə, bu proses fırlanma qütbünün təxminən 31,5 düym (80 santimetr) sürüşməsinə səbəb olub. Eyni zamanda bu qədər yeraltı su itkisi qlobal dəniz səviyyəsinin təxminən 6,2 millimetr artmasına gətirib çıxarıb.
İqlim faktorları arasında ən böyük təsirlərdən biri
Tədqiqatın rəhbəri, geofizik Ki-Von So bildirib ki, yeraltı suların yenidən paylanması iqlim dəyişiklikləri ilə bağlı proseslər arasında Yer oxunun sürüşməsinə ən çox təsir edən amillərdən biri olub.
Onun sözlərinə görə, bu nəticələr planetin qütb hərəkətində əvvəllər izah olunmayan bəzi dəyişiklikləri aydınlaşdırmağa kömək edib.
Model hesablamaları göstərib ki, ən böyük təsir Şimali Amerikanın qərb hissəsində və Hindistanın şimal-qərbində yeraltı suların tükənməsi ilə bağlıdır.
Xüsusilə orta enliklərdən suyun köçürülməsi Yer qütblərinin mövqeyinə daha güclü təsir göstərir.
Yeni tədqiqatlar mənzərəni dəqiqləşdirir
Bununla belə, sonrakı araşdırmalar vəziyyətin daha mürəkkəb olduğunu göstərir. 2026-cı ildə "Journal of Geodesy” jurnalında dərc olunan tədqiqatda bildirilir ki, uzunmüddətli dəyişikliklərə qar örtüyü, buzlaqların əriməsi və qurudakı su ehtiyatlarının dəyişməsi də ciddi təsir göstərir.
Alimlər vurğulayırlar ki, qütb hərəkəti bir çox amilin – yeraltı suların, buz örtüklərinin və hətta Yerin daxili proseslərinin birgə təsiri ilə formalaşır.
Niyə bu vacibdir?
Oxun yerdəyişməsi insanların gündəlik həyatına birbaşa təsir etməsə də, yeraltı su ehtiyatlarının tükənməsi daha ciddi nəticələr yaradır.
Bunlara daxildir:
* torpağın çökməsi;
* dəniz səviyyəsinin nisbi artımının sürətlənməsi;
* duzlu suyun şirin su laylarına qarışması;
* quraq bölgələrdə su təchizatının pisləşməsi.
Eyni zamanda alimlər qeyd edirlər ki, su layları düzgün idarəetmə, süni doldurma və yeni su siyasətləri ilə bərpa oluna bilər.(qaynarinfo)
