Senatdan Trampa İrana hərbi əməliyyatlarla bağlı “yaşıl işıq”

Ölkə.az-ın xəbərinə görə, prosedur səsverməsi zamanı 49 senator layihənin əleyhinə, 47 senator isə lehinə səs verib.

Səsvermə əsasən partiya xətti ilə olub. Yalnız bir respublikaçı təşəbbüsü dəstəkləyib, bir demokrat isə əleyhinə səs verib.

Demokrat senator Kris Van Hollenin müəllifi olduğu qətnamədə Konqresin icazəsi olmadan ABŞ hərbi qüvvələrinin "İran daxilində və ya İrana qarşı" istifadəsinin qadağan edilməsi tələb olunurdu.

ABŞ Nümayəndələr Palatası əvvəllər də oxşar təşəbbüsü qəbul etmişdi və 214 üzv lehinə, 208 üzv isə əleyhinə səs vermişdi. Lakin bu qətnamə tövsiyə xarakteri daşıyır və prezident administrasiyası üçün məcburi deyil.

ABŞ Konstitusiyasına görə, müharibə elan etmək səlahiyyəti Konqresə məxsusdur, baxmayaraq ki, Amerika prezidentləri son onilliklərdə xaricdə güc tətbiq etmək səlahiyyətlərini dəfələrlə genişləndiriblər.

ABŞ və İsrail 28 fevralda İrana qarşı hərbi əməliyyata başlayıblar. İyun ayında Vaşinqton və Tehran hərbi əməliyyatların dayandırılması barədə anlaşma memorandumu imzalayıblar, lakin 8 iyul gecəsi ABŞ Tehranı Hörmüz boğazı ilə bağlı razılaşmaları pozmaqda ittiham edərək İran ərazisinə zərbələri bərpa edib.

Qeyd edək ki, ABŞ Senatının belə bir addımı çox mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bunun əsas mahiyyəti ondan ibarətdir ki, ABŞ Senatı Donald Trampın İrana qarşı hərbi əməliyyatlar aparmaq səlahiyyətlərini məhdudlaşdırmaq istəmədi. Senatda bu məqsədlə təqdim olunan qətnamə kifayət qədər səs toplamadığı üçün qəbul edilmədi.

Senatın sərgilədiyi bu mövqe birincisi, Trampa geniş manevr imkanlarıverir. Senat prezidentin hərbi qərarlarını məhdudlaşdıran qətnaməni qəbul etmədiyi üçün Tramp administrasiyası İrana qarşı davam edən hərbi əməliyyatları Konqresin bu qətnaməsi ilə dayandırmağa məcbur deyil.
İkincisi, bu, Senatın Trampa siaysi dəstəyidir. Səsvermə göstərdi ki, Senatda, xüsusilə respublikaçıların əksəriyyəti, Trampın İrana qarşı sərt siyasətini dəstəkləyir. Bu, Ağ Evin mövqeyini daxili siyasətdə gücləndirir.

Üçüncüsü, bu, müharibənin qısa zamanda genişlənəcəyi anlamına gəlmir. Senatın qərarı Trampa yeni müharibə elan etmək hüququ vermir. ABŞ Konstitusiyasına görə, genişmiqyaslı müharibə elan etmək səlahiyyəti yenə də Konqresə aiddir. Sadəcə, Senat prezidentin səlahiyyətlərini məhdudlaşdırmaq cəhdini dəstəkləmədi.

Digər tərəfdən Senatın bu mövqeyi geosiyasi baxımdan da mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu qərar onu göstərir ki, Vaşinqtonda İrana qarşı təzyiq siyasətini davam etdirmək üçün hələ də kifayət qədər siyasi iradə mövcuddur. Tehran ABŞ daxilində Konqres vasitəsilə Trampı dayandıra biləcəyinə ümid edə bilməz. Ağ Ev lazım bildiyi halda İrana qarşı hərbi əməliyyatları davam etdirmək üçün daha rahat siyasi mövqedədir.

Başqa sözlə, Senatın bu səsverməsi Tramp administrasiyasına "davam et" mesajı kimi qiymətləndirilə bilər. Baxmayaraq ki, bu, hüquqi baxımdan müharibəyə razılıq vermək olmasa da, Trampın fəaliyyətini məhdudlaşdırmaq cəhdinin uğursuzluğa düçar olması deməkdir.

Mürtəza Bünyadlı