“Gözünü 4 yox, 14 açmalısan, qaydaları pozmasan da ölə bilərsən”

- İlk olaraq özün haqqında məlumat verərdin.

- Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinin məzunuyam. 7 ildir, ingilis dili müəllimi işləyirəm. Elə buna görə də bir neçə ölkədə yaşamışam. Çində 1.5 il İctimaiyyətin idarə edilməsi üzrə magistr təhsili almışam. Amma koronavirusdan sonra davam edə bilmədim. Daha sonra Litvada könüllü kimi işlədim. Bu il Çindən təhsilimi davam etdirməyim üçün çağırsalar da, artıq Vyetnamda, paytaxt Hanoyda işlədiyim üçün getmək istəmədim və universitetdən imtina elədim.

- Bildiyim qədərilə artıq bir neçə ildir dünyanı gəzirsən və fərqli ölkələrdə ingilis dili müəllimi kimi çalışırsan. Hansı ölkələrdə olmusan? Dünyanı gəzmək istəyən çoxdur. Bəs sənin motivin nə idi?

- Səhv etmirəmsə, 20 ölkədə olmuşam. Əslində, ingilis dili müəllimi kimi işləməyə başlayandan sonra başa düşdüm ki, bu işlə hər yerdə məşğul olmaq mümkündür. Səyahət etməyi çox sevirəm deyə, bundan istifadə edərək fərqli ölkələrdə çalışıram.

Hər ölkədə fərqli mədəniyyət, fərqli insanlar görürsən, bizim insanlarla müqayisə edirsən. Çox fərqlidir. Məsələn, Vyetnamda Çindəki kimi pijama ilə çöldə gəzirlər. Hətta bir dərsimizə uşaqların anası məktəbə pijama ilə gəlmişdi. Burada belə şeylər normaldır.

- Orada bir azərbaycanlı kimi ən çox qəribsədiyin şey nə idi?

- Burada heyvanlara münasibət mənə qəribə gəldi. Pişikləri və s. kafe-restoranlarda qəfəsin içərisində saxlayırlar. Bəzi evlərdə belə heyvanları qəfəsdə saxlayırlar ki, ətrafı dağıtmasın.

Mənə qəribə gələn məqamlardan biri də motosikl və velosipeddən çox istifadə olunmasıdır. Yaşlı nənələr velosiped sürürlər. Hətta velosipedin arxasına dibçək və s. yığan var. Ağır şeylər daşıyırlar. Motosikletin üzərində ağır quş qəfəsi, kondisioner, mebel daşıyan görmüşəm. Burada motosikletlərlə bağlı maraqlı mənzərələrə rast gəlmək olur.

Meyvələri çox dadlıdır. Ananas, kokonat çox ucuzdur, su qiymətinədir.

Bir də burada diqqətimi çəkən əkizlərin çox olmasıdır. Azərbaycanda bu qədər çox əkiz uşaqla rastlaşmıram. Vyetnamın hər yerində elədir ya yox deyə bimərəm, amma mənim işlədiyim məktəbdə 6-7 əkiz cütlər var.

- Vyetnamda müəllim işləyən biri kimi deyə bilərsənmi, bu ölkədə təhsilin səviyyəsi necədir?

- Hazırda özəl məktəbdə işləyirəm. Öz işlədiyim yerə görə deyə bilərəm ki, təhsilin səviyyəsi çox yaxşıdır. 2-ci və 4-cü siniflərə dərs deyirəm. Uşaqlar məni başa düşür, cavab verə bilirlər. Bunu yəqin ki, kasıb ailələlər, dövlət məktəbləri üçün demək olmaz. Onu bilirəm ki, təhsilə önəm verirlər. Hamı bizdəki kimi istəyir ki, uşağını oxutsun. Burada İELTS inanılmaz məşhurdur. 5-6-cı siniflərdən uşaqlar İELTS dərsinə gedirlər. Hətta universitetə qəbul imtahanında İELTS nəticəsi istəyirlər.

- Yerli dili bilirsənmi?

- Burada ingilis dilini çox adam bilmir. İngilis dili və “google translate”lə (tərcüməçi) vəziyyəti 5 aydır idarə edirəm. Açığı, Vyetnam dilini öyrənmək istəmirəm. Latın əlifbasından istifadə etsələr də, tonları çoxdur. Bir sözün 6 fərqli tonu var. Öyrənməyə həvəs göstərmirəm, çünki burada ömürlük qalmağı düşünmürəm. Buradan çıxdıqdan sonra da Vyetnam dilinin mənə faydalı olacağını düşünmürəm.

- Vyetnam təhsilində sərt qaydalar tətbiq olunurmu? Azərbaycan təhsilindən ən çox nəyi ilə fərqlənir?

- Dərs saatları çox uzundur. Səhər saat 07:30-da başlayır, axşam saat 16:30-da bitir. Amma fərq odur ki, burada günorta yuxu fasiləsi var. 11:30-dan 13:30-adək hamı yatır dincəlir. Uşaqlar demək olar ki, bütün günü məktəbdə olurlar.

- Onların başqa millətlərlə münasibəti necədir? İrqçilik və ya diskriminasiya varmı?

- İrqçilik burada Çinə baxanda daha zəifdir. Yəni burada qaradərili müəllimlər də işləyə bilir. Normalda Çində bir az çətin qəbul edirdilər. Təbii ki, Avropa görünüşlü xarici, ağ, sarışın, yəni bizim kimilər üçün iş tapmaq daha rahatdır. Çünki asiyalılara bənzəmirsənsə və yaxud da rəngin də qara deyilsə, hamı elə bilir ki, sən ingilis və ya amerikansan.

- Bəs mətbəx məsələsi necə? Vyetnam mətbəxinə öyrəşə bilmisənmi?

- Yeməkləri burada daha çox donuzyönümlü olduğu üçün çətin olur. Əsas yedikləri şey donuzdur, amma toyuq, balıq və mal əti də yeyirlər. Ona görə də tapmaq olur. Amma yenə də bizim yeməklərin dadını vermir deyə, özüm evdə bişirib yeməyə üstünlük verirəm.

Vyetnamın yeməkləri də məşhurdur. Ən məşhur yeməyi “fo” adlanır. Fo mal və ya toyuq ətindən hazırlanan, içərisində tərəvəzlər, limon və s. olan əriştə supudur. Vyetnamın təbii ki, ən məşhur cəhəti təbiətidir. İnsanlar çox vaxt bura gəzməyə gəlirlər.

- Xaricdə - Vyetnamda yaşamağın çətinlikləri barədə nə deyə bilərsən?

- Xaricdə yaşamağın çətinliklərindən biri həmişə dil məsələsidir. Məsələn, Türkiyədə yaşayanda bunu hiss eləməmişdim. Litvada da ingilis dili bilən çox yox idi. Bir az çətin olmuşdu. Amma burada daha çətindir. İşlədiyim məktəb bir az şəhər mərkəzindən uzaqda olduğu üçün qonşular və s. heç biri ingilis dilində bilmir. Birtəhər bədən dili “google translate”, əllə rəqəmləri göstərərək anlaşırıq. Bundan başqa havası çirklidir. Nəmişlik çox yüksəkdir. Bütün günü narın-narın yağış yağır. Dayandığın yerdə bütün bədənin tərləyir, yapışqan kimi olursan.

- Vyetnamın mənfi tərəfləri barədə nə deyə bilərsən?

- Burada zibil qabları çox məşhur deyil. Zibilin yeri ağacın dibidir. Hamı çıxır zibili ağacın dibinə qoyur, sonra küçəni təmizləyənlər götürürlər. Ona görə də Hanoy həm də ən çirkli şəhərlərdən biri hesab olunur. Yəni havanın çirkliliyi, zibillərin küçəyə atılması və s. kimi mənfi cəhətləri var.

Hanoy paytaxt olduğu üçün daha çox beton şəhərdir. Ona görə gözəlliklərinin dadını çox çıxara bilmirəm. Bura gələndən bəri işlədiyim üçün çox gəzə bilməmişəm. Amma gəzməli, görməli çox gözəl yerləri var. Yayda gedib gəzməyi planlaşdırıram.

- Dedin ki, motosiklet və velosipeddən geniş istifadə olunur. Bu nə ilə bağlıdır?

- Taksi bahadır, avtobus ucuzdur, amma nəqliyyat çox sıx olduğuna görə, avtobusla bir yerə getmək çox çətin olur. Motosikletlə rahat aradan sıvışıb keçmək olur deyə, daha çox istifadə olunur. Həm də motosiklet əldə etmək digər nəqliyyat növlərinə nisbətən ucuzdur.

Motosikleti dəli kimi sürürlər, hər gün xeyli sayda qəzalar olur. Çünki heç kim yol qaydalarına əməl etmir. Hər an hər yerdən motosiklet çıxıb üstünə gələ bilər. Gözünü 4 yox, 14 açmalısan. Çünki qaydaları pozmasan belə, yaralana və ya ölə bilərsən.

- Biz azərbaycanlılar üçün Sinqapur, Vyetnam, yapon, koreyalı və s. bütün qıyıq gözlü millətlər “çinli”dir. Onları necə ayırd edirsən?

- Düzü, onların fərqini mən də bilmirəm.

- Azərbaycanlılarla oxşar cəhətləri varmı?

- Vyetnamlılarla bizim oxşar xüsusiyyətlərimiz mənim gördüyüm qədərilə bir o qədər yoxdur. Vyetnamlılar çox mehribandırlar. Çox kömək edirlər. Bir də ailə ilə sıx bağlı olduqlarını deyə bilərəm.

- Qayda-qanun, təhlükəsizlik məsələləri necə?

- Vyetnamda qayda-qanunlara əməl edirlər, amma motosiklet sürmək istisnadır. Oğurluq quldurluq məsələsinə gəlincə isə o barədə sakitlikdir.

Bir də eşitdiyimə görə, burada rüşvət çox keçərlidir. Rüşvətlə istədiyini həll etmək olur.

- Orada Azərbaycanı tanıyırlarmı?

- Təəssüf ki, Azərbaycanı tanıyan azdır. Burada Azərbaycan səfirliyimiz çox yaxşı işləyir. Novruz bayramında qəşəng tədbir keçirildi. Səfirimiz Şövqü bəy bizimlə çox maraqlanır, demək olar ki, hər ay görüş təyin edir. Birgə söhbətləşir, yemək yeyirik. Həqiqətən də bizim qeydimizə qalır, nə problemimiz olsa, rahatlıqla həll olunur. Hətta səfir və işçilərilə ortaq vatsap qrupumuz da var.

Bu mənim üçün Vyetnamda ən gözəl şeydir. Olduğum digər ölkələrdə səfirliklər haqqında eyni sözü deyə bilmərəm.

Buradakı çox vətəndaşlarımız ingilis dili müəllimi kimi çalışır, çünki bu işə tələbat var, maaş da yaxşıdır.

Yaşamaq üçün Azərbaycandan çox fərqlidir, amma yaxşı, maraqlı ölkədir.

Söhbətləşdi: Billurə Yunus