Heç bir qadağa və məhdudiyyətdən söhbət getmir

Bunu Ölkə.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Fəzail İbrahimli deyib.

Onun fikrincə, sosial şəbəkələrlə bağlı qanunvericiliyə edilən dəyişikliklər ətrafında yaranan müzakirələr göstərir ki, bəzən məsələnin mahiyyəti kölgədə qalır. F.İbrahimli bildirib ki, bəzən dəyişikliklər “qadağa”, “məhdudiyyət” və ya “azadlığa müdaxilə” kimi təqdim edilir: “Halbuki əsas məsələ nə azadlığın məhdudlaşdırılmasıdır, nə də internetin qapılarının bağlanması. Söhbət uşaqların müdafiəsindən, onların psixoloji sağlamlığından və gələcəyindən gedir”.

Bu gün sosial şəbəkələrin təkcə ünsiyyət vasitəsi olmadğını vurğulayan deputat diqqətə çatdırıb ki, onlar həm də böyük informasiya bazası, reklam platforması, əyləncə məkanı və təəssüf ki, müxtəlif təhlükələrin dolaşdığı virtual məkandır.

“Uşaq isə bu mürəkkəb sistemdə ən həssas istifadəçidir. O, manipulyasiyanı həqiqətdən, reklamı reallıqdan, təhlükəni maraqdan hər zaman ayıra bilmir. Məhz buna görə dövlət, ailə və cəmiyyət birlikdə onun yanında olmalıdır”, - Milli Məclisin üzvü söyləyib.

Deputat bildirib ki, azadlıq heç vaxt məsuliyyətdən ayrı düşünülməyib: “Avtomobil idarə etmək azaddır, amma qaydalarla. Dərman satmaq azaddır, amma nəzarətlə. Maliyyə əməliyyatları sərbəstdir, amma hüquqi çərçivədə. Elə isə milyonlarla uşağın hər gün daxil olduğu rəqəmsal platformaların da müəyyən təhlükəsizlik standartlarına malik olması niyə mübahisə doğurmalıdır?

Heç bir valideyn övladını təhlükəli küçəyə nəzarətsiz buraxmaq istəməz. Bəs niyə virtual küçələrdə bunu normal hesab etməliyik? İnternet görünməz olsa da, onun yaratdığı təhlükələr tamamilə gerçəkdir. Kibertəqib, saxta profillər, zorakılıq görüntüləri, nifrət nitqi, dezinformasiya, qumar və narkotik təbliğatı, şəxsi məlumatların oğurlanması, uşaqların müxtəlif cinayət şəbəkələrinin hədəfinə çevrilməsi – bunlar artıq uzaq ehtimal deyil, dünyanın müxtəlif ölkələrində hər gün baş verən hadisələrdir.

Məhz buna görə də sosial şəbəkələr sahəsində hüquqi tənzimləmələrin gücləndirilməsi zamanın tələbidir. Bu addımlar uşaqları internetdən uzaqlaşdırmaq üçün deyil, interneti uşaqlar üçün daha təhlükəsiz etmək üçündür. Çünki məsələ texnologiyanın inkişafına mane olmaq deyil, onun insanın, xüsusilə də uşağın maraqlarına xidmət etməsini təmin etməkdir”.

Fəzail İbrahimlinin qənaətinə görə, burada ən böyük məsuliyyət valideynlərin üzərinə düşür. O deyib ki, heç bir qanun ailədaxili ünsiyyəti əvəz edə bilməz: “Heç bir texnoloji filtr valideyn qayğısı qədər təsirli deyil. Uşağın hansı platformadan istifadə etdiyini bilmək, onun izlədiyi məzmunla maraqlanmaq, rəqəmsal davranış qaydalarını öyrətmək müasir valideynliyin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Bugünkü valideyn yalnız məktəb gündəliyini yoxlayan deyil, həm də övladının rəqəmsal həyatına bələd olan insandır.

Eyni zamanda, sosial media platformaları da məsuliyyətdən kənarda qala bilməz. Milyonlarla istifadəçidən gəlir əldə edən şirkətlər uşaqların təhlükəsizliyinə də sərmayə qoymalıdırlar. Yaş təsdiqi mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi, zərərli məzmunun operativ silinməsi, valideyn nəzarəti alətlərinin gücləndirilməsi və alqoritmlərin uşaqların maraqlarını istismar etməməsi artıq etik seçim deyil, ictimai məsuliyyətdir”.

Onun sözlərinə görə, dünya da məhz bu istiqamətdə hərəkət edir. Bir çox ölkələr uşaqların rəqəmsal təhlükəsizliyini milli təhlükəsizlik və ictimai rifah məsələsi kimi qiymətləndirir:

“Yaş məhdudiyyətləri, platformaların hüquqi öhdəlikləri, şəxsi məlumatların qorunması və zərərli məzmunun məhdudlaşdırılması istiqamətində qəbul olunan qərarlar göstərir ki, söhbət qlobal çağırışdan gedir”.

Parlament üzvü söyləyib ki, bu prosesdə medianın rolu xüsusi əhəmiyyət daşıyır: “Cəmiyyətə çatdırılan hər informasiya məsuliyyət hissi ilə hazırlanmalıdır. Sensasiya naminə "qadağa" sözünü ön plana çıxarmaq əvəzinə, dəyişikliklərin mahiyyəti izah edilməli, ekspert rəylərinə yer verilməli, valideynlər maarifləndirilməli və uşaqların təhlükəsizliyinin niyə prioritet olduğu aydın şəkildə göstərilməlidir. Çünki ictimai rəy emosiyalarla deyil, düzgün informasiya ilə formalaşmalıdır.

Rəqəmsal dünya sərhəd tanımır. Bu gün atılan bir klik sabah uşağın taleyinə təsir göstərə bilər. Məhz buna görə də məsələni yalnız hüquqi dəyişiklik kimi deyil, gələcək nəsillərin təhlükəsizliyi naminə atılmış strateji addım kimi qiymətləndirmək lazımdır.
Unutmamalıyıq ki, hər bir uşağın təhlükəsiz rəqəmsal mühitdə böyümək hüququ var. Bu hüququ qorumaq isə təkcə dövlətin deyil, valideynlərin, müəllimlərin, medianın, sosial platformaların və bütövlükdə cəmiyyətin ortaq məsuliyyətidir. Güclü cəmiyyət yalnız fiziki sərhədlərini deyil, öz uşaqlarını da qorumağı bacaran cəmiyyətdir.

Çünki gələcəyin təhlükəsizliyi bu gün qəbul etdiyimiz qərarlardan başlayır. Uşaqların müdafiəsinə xidmət edən hər bir addım isə məhdudiyyət deyil, gələcəyə qoyulan ən qiymətli sərmayədir”.

Mürtəza