Vətənində edamdan xilas olan ikiqat olimpiya çempionunun acılarla dolu həyat yolu - FOTOLAR

“Ölkə.Az” xəbər verir ki, idmanda böyük uğrulara imza atmasına baxmayaraq efiopiyalı atletin taleyi faciəvi olub.

Belə ki, ilk qələbədən sonra onun dövlət çevrilişində əli olduğu iddia edilib və barəsində edam hökmü çıxarılır, ikinci dəfə olimpiya çempionu olduqdan sonra isə ağır avtomobil qəzasına düşərək iflic olur. 41 yaşında isə dünyasını dəyişir. 

Həyat yolu 

Bikila 1932-ci ilin avqustunda Efiopiyanın paytaxtı Əddis-Əbəbədən 130 kilometr şərqdə yerləşən kiçik Jato kəndində çoban ailəsində anadan olub. Qəsəbə dünyaya çoxlu sayda məşhur Efiopiya qaçışçıları və marafonçularını bəxş edən Oromiya bölgəsində yerləşir, lakin Bikila uşaq ikən qaçmağın əyləncə və ya idman mövzusu ola biləcəyini düşünə bilməzdi.

Digər həmvətənlərinin böyük əksəriyyəti kimi Bikila üçün ayaqlar yeganə nəqliyyat vasitəsi olub. Onu da qeyd edək ki, efiopiyalılar piyada və yaxud qaçışda ağla sığmayan məsafələri qət edə bilirlər. Elə Bikila kimi, o, İmperator Qvardiyasında xidmətə çağırılarkən paytaxta olan 130 km-lik məsafəni piyada rahatca qət edir.

Efiopiya imperatoru Haile Selassie əsgərlərinin fiziki vəziyyəti ilə maraqlanır və bu məqsədlə 1940-cı illərin sonlarında İsveçdən istefada olan məşqçi zabit Onni Niskaneni ölkəsinə dəvət edir. 

Əsgərlərin qaçış keyfiyyətlərinə, onların 10-20 kilometrlik çətin keçilən ərazilərdəki məcburi yürüşlərinə diqqət yetirərkən nəticələrə heyran olur. Bu zaman isə ən yaxşı nəticələri Bikila, eləcə də onun Oromiyadan olan iki həmyerlisi Vami Birata və Beşa Teklu göstərir. Əsgərlər o qədər heyrətamiz dözüm və sürətə malik idilər ki, Niskanen Selassieni onları 1960-cı ildə Romada keçiriləcək Olimpiadaya göndərməyə razı salır.

Efiopiya İmperatoru İtaliyadakı oyunlar onun üçün simvolik məna daşıyırdı. 

Əvvəlcə Birata və Teklu daxili yarışlarda Bikilə qalib gəldiyi üçün oyunlara idman əsasında getməli idilər, lakin Olimpiada ərəfəsində ölkənin ən yaxşı qaçışçıları ağır xəstəliklərə yoluxmaları buna imkan vermir. Teklu sətəlcəm olduğundan turnirə lazımi şəkildə hazırlaşa bilmir, Biratu isə  Romaya getməzdən bir neçə gün əvvəl çox ağır soyuqdəymə xəstəliyina düçar olur.  

Roma zəfəri

Efiopiya nümayəndə heyəti təcili olaraq marafon üçün komandaya dəyişiklik etməli olur. Bikila və Abebe Vakjiru İtaliyada qələbə uğrunda mübarizəyə yollanırlar. Yarışda digər ölkələrdən olan idmançılar efiopiyalı idmançılara gülüb, rişxənd ediblər. 

Bikila yarışa ayaqyalın qatılsa da, qələbə çalıb. Bikila bunu belə xatırlayır: “Finiş xəttinə bir kilometrdən az qalanda sürətimi artırdım və rəqibin addımları azalmağa başladı. Mən sürəti daha da artırdığımda onlar tamamilə yox oldular. Birinci olduğuma əmin olmaq üçün arxaya baxmağa ehtiyac yox idi”.

Ayaqyalın idmançı finiş xəttinə birinci gəlməklə yanaşı, tamaşaçıları heyrətə gətirən dünya rekordu da vurub. Yeri gəlmişkən, Bikilənin finiş xəttində nəbzi dəqiqədə cəmi 88 döyüntü olub. Onun həmyerlisi Vakjiru isə yarışda yeddinci olur.

Qələbə və edam cəzası

Bikila Efiopiya üçün tarixdə ilk olimpiya qızıl medalını qazandı və bütün qitənin əsl qəhrəmanına çevrildi. Onun qələbəsi vətənində təmtəraqlı şəkildə qeyd olundu. Selassie qalibin şərəfinə hərbi parad keçirdi, ona çoxsaylı mükafat verib, ev bağışladı. Hətta ona hərbi rütbə verdi. Bikilanın nümunəsindən ilhamlanan milyonlarla afrikalı peşəkar şəkildə qaçmağa başladı.

Lakin çox keçmədən atlet çox ciddi problemlərlə qarşılaşdı. Efiopiyada hərbi çevrilişə cəhd zamanı imperator Bikilanın bunda əli olduğundan şübhələnir. İdmançı həbs edilir və onun edam oluncağı gözlənilir. Lakin onun olimpiya çempionu statusu və günahının birbaşa sübutunun olmaması həyatını xilas edir. Bikila əfv edilir və o, yenidən olimpiadaya hazırlaşmağa göndərilir.

İdmançı gündəlik məşq edir, lakin 1964-cü il Olimpiya Oyunlarının başlamasına 40 gün qalmış appendisit tutması nəticəsində cərrahi əməliyyat olunur. Fövqəladə əməliyyat hazırlıq cədvəlində ciddi dəyişikliklər etməyə vadar edir. Bu da çoxlarının Bikilanın nəinki dörd il əvvəlki nailiyyətini təkrarlamaq, həm də prinsipcə, Tokio Oyunlarında çıxış etmək qşanslarını şübhə altına alır.

Amma belə bir deyim var, deyərlər sən saydığını say gör fələk nə sayır. Bikila Yaponiyada  iştirakı və əldə etdiyi qələbə ilə dünyanı yenidən özünə heyran edir. Efiopiyalı bu dəfə idman ayaqqabısında yarışa qatılır. O, nəinki qalib gəlir, hətta öz dünya rekordunu yeniləyir.

Efiopiyalı idmançının üçüncü olimpiya qızılını qazanmaq şansı yaranır. 36 yaşlı Bikila 1968-ci ildə Mexikoda keçirilən oyunlarda yarışa qatılır, lakin qaçış zamanı aldığı zədədən yarışı dayandırmalı olur. Buna baxmayaraq həmyerlisi Mamo Volde yarışın qalibi olur və qızıl medal qazanır.

Qələbələrdən sonra
Bikila Mexiko yarışlarından bir il sonra - 1969-cu ildə Efiopiyanın paytaxtından 70 kilometr aralıda dəhşətli qəzaya düşsə də, sağ qalır. Lakin aldığı xəsarət nəticəsində belindən aşağı iflic olur. O, bundan sonra əlil arabası ilə gəzmək məcburiyyətində qalır. 

Belə bir fikir də düşüncələrə hakimdir. Uğurlu insanlar tez-tez faciələrlə üzləşirlər. Bikila öz həyatı barədə bunları deyir: “Allah istəyirdi ki, olimpiadada qalib olum. İkinci dəfə marafonda qalib gələndə hədsiz dərəcədə sevindim, amma qəza başıma gələndə gileylənmədim, çünki bu, Allahın istəyi idi. Mənim seçimim yoxdur. Sadəcə bunu qəbul edib xoşbəxt yaşamalıyam”.

Bikila əlil olmasına baxmayaraq məşqlərdən qalmırdı. O, paralimpiya idman növü ilə məşğul olurdu. Onu Paralimpiya sahəsində böyük uğur gözləyirdi. Ancaq ömür vəfa etmədi. O, 1973-cü ildə qəza nəticəsində yaranan insultdan 41 yaşında dünyasını dəyişir.

On minlərlə həmyerlisi onun vida mərasimində iştirak edir. Hətta imperator onun ölümü ilə bağlı ümummilli matəm elan edir.

Mürtəza
Ölkə.Az