Uşaqların yemək yeməməsinin səbəbi: Alimlər real müalicə üsullarını tapdılar

Stenford Tibb Məktəbinin tədqiqatçıları uşaqlarda qida qəbulundan yayınma və ya qidanın məhdudlaşdırılması pozuntusunun — ARFID-in (avoidant restrictive food intake disorder) müalicə üsulları ilə bağlı dünyada ilk randomizə edilmiş nəzarətli elmi araşdırma aparıblar.

Ölkə.az Bizim.Media-ya istinadən xəbər verir ki, "Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry" nəşrində dərc olunan tədqiqata 6-12 yaş arası 98 uşaq və onların ailələri cəlb edilib.

ARFID digər qidalanma pozuntularından (məsələn, anoreksiyadan) onunla fərqlənir ki, bu xəstəlikdən əziyyət çəkən uşaqlarda bədən quruluşu ilə bağlı heç bir yanlış subyektiv qavrayış olmur. Uşaqlar sadəcə yeməyə qarşı çox az maraq göstərir və ya boğulma qorxusu, allergiya və keçmişdəki neqativ təcrübələrin yaratdığı təşviş səbəbindən qidadan qaçırlar. Erkən yaşlarda başlayan bu pozuntu uşaqların və yeniyetmələrin 2-6%-də rast gəlinir, onların böyüməsinə və fiziki inkişafına ciddi mane olur.

Araşdırma çərçivəsində ailələr dörd ay ərzində 14 onlayn seansdan ibarət iki fərqli müalicə metoduna bölünüblər:

1. Valideynlərin aktiv iştirakına əsaslanan ailə terapiyası: Bu modeldə əsas rolu valideynlər üzərinə götürür. Onlar uşağın rasionunun genişləndirilməsinə kömək edir və qidadan yayınma davranışını azaldırlar. Terapiyaya uşağın bacı və qardaşları da cəlb olunur. Burada əsas prinsip uşağın şəxsiyyətini xəstəliyin simptomlarından ayırmaq və onu günahlandırmadan qidalanma vərdişlərini dəyişməkdir.

2. Fərdi motivasiya və psixomaarifləndirmə terapiyası: Bu yanaşmada seansların bir hissəsi uşaqla fərdi şəkildə, oyun və motivasiya metodları ilə keçirilir. Uşaq ARFID-in nə olduğunu öyrənir və daxili dəyişiklik istəyi formalaşdırır. Valideynlər isə daha az cəlb olunur, sadəcə yemək ətrafındakı münaqişələri azaltmağı öyrənirlər.

Nəticələr göstərib ki, hər iki metod ARFID simptomlarını və qidadan qorxma dərəcəsini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Lakin xüsusilə çəki artımı mövzusunda ailə terapiyası daha sürətli və effektiv klinik nəticə nümayiş etdirib.

Ağır formalı pozuntulardan əziyyət çəkən uşaqlarda valideynlərin prosesə rəhbərlik etməsi çəkinin normallaşmasına birbaşa təsir göstərib.

Ekspertlər xatırladır ki, ARFID rəsmi olaraq yalnız 2013-cü ildə diaqnoz kimi qəbul edilib və cəmiyyətdə çox vaxt səhvən "sadəcə yemək seçmək (ərköyünlük)" kimi qiymətləndirilir. Halbuki bu pozuntu uşaqlarda kəskin vitamin çatışmazlığına, boyun balaca qalmasına və hətta qorxulu tibbi fəsadlara (məsələn, C vitamini çatışmazlığından yaranan sinqa xəstəliyinə) yol açır.

Həmçinin uşaqlar məktəb naharlarından, düşərgələrdən və yemək olan sosial mühitlərdən qaçdıqları üçün onların normal sosiallaşması da məhdudlaşır.

Alimlərin fikrincə, bu tədqiqatın əsas əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, tarixdə ilk dəfə azyaşlı uşaqlarda ARFID-in müalicəsi üçün elmi cəhətdən sübut olunmuş baza və effektiv reabilitasiya metodları əldə edilib.