Şuşada qurulan birlik: Cənubi Qafqazın siyasi gündəliyini  müəyyən edən Bakı

“Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemi son onilliklərin ən mürəkkəb və ziddiyyətli dövrünü yaşayır. Dünyanın müxtəlif regionlarında baş verən müharibələr, geosiyasi qarşıdurmalar, iqtisadi böhranlar və beynəlxalq hüququn selektiv tətbiqi göstərir ki, qlobal təhlükəsizlik arxitekturası ciddi transformasiya mərhələsinə daxil olub. Bir zamanlar beynəlxalq münasibətlərin əsasını təşkil edən norma və prinsiplər getdikcə zəifləyir, onların yerini isə güc amili, strateji imkanlar və milli maraqlar tutur”.

Bunu Ölkə.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Cavanşir Feyziyev deyib.

O bildirib ki, məhz belə bir dövrdə dövlətlərin taleyini onların uzaqgörən liderliyi, milli gücü və etibarlı müttəfiqləri müəyyən edir: “Bu baxımdan 2021-ci il iyunun 15-də Şuşada imzalanmış “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi” təkcə iki qardaş dövlət arasında imzalanan siyasi sənəd deyil, XXI əsrin yeni geosiyasi reallıqlarına verilmiş strateji cavab idi.

Bu gün, sənədin imzalanmasının beşinci ildönümündə daha aydın görünür ki, Şuşa Bəyannaməsi zamanın fövqündə dayanan, gələcəyi hesablayan və regionun geosiyasi inkişaf istiqamətlərini müəyyən edən tarixi manifestə çevrilib. Əslində, Şuşada atılan imza Azərbaycanın İkinci Qarabağ müharibəsində qazandığı möhtəşəm Zəfərin siyasi, diplomatik və geostrateji davamı idi.

44 günlük Vətən müharibəsi yalnız işğala son qoymadı. O, Cənubi Qafqazda otuz il ərzində mövcud olmuş geosiyasi status-kvonu dağıtdı və regionda tamamilə yeni reallıq formalaşdırdı. Məhz bu yeni reallığın hüquqi-siyasi əsaslarını möhkəmləndirmək, onun geridönməzliyini təmin etmək və gələcək təhlükəsizlik sistemini qurmaq məqsədilə Şuşa Bəyannaməsi imzalandı.
Bu sənədin ən mühüm xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, o, "Bir millət, iki dövlət" fəlsəfəsini siyasi şüardan real strateji müttəfiqliyə çevirdi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi ideoloji xətt və Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucusu Mustafa Kamal Atatürkün Azərbaycanla bağlı baxışları ilk dəfə olaraq bu qədər güclü hüquqi-siyasi platformada öz əksini tapdı”.

 C. Feyziyev əlavə edib ki, Şuşa Bəyannaməsinin hərbi-siyasi əhəmiyyəti xüsusilə diqqət çəkir: “Sənəddə yer alan qarşılıqlı müdafiə və təhlükəsizlik müddəaları regionda yeni təhlükəsizlik sisteminin əsasını formalaşdırdı. Bu, sadəcə iki dövlətin əməkdaşlığı deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazda sabitliyin qorunmasına xidmət edən strateji təhlükəsizlik çətiridir.

Son beş ildə baş verən hadisələr bu qərarın nə qədər uzaqgörən olduğunu nümayiş etdirdi. Dünyanın müxtəlif regionlarında münaqişələrin genişləndiyi, yeni müharibələrin başladığı, beynəlxalq təşkilatların təsir imkanlarının zəiflədiyi bir şəraitdə Azərbaycan öz təhlükəsizliyini təmin etməyi, suveren hüquqlarını tam bərpa etməyi və milli maraqlarını qətiyyətlə müdafiə etməyi bacardı.

2023-cü ildə həyata keçirilmiş lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycanın dövlət suverenliyinin tam bərpası da məhz Şuşa Bəyannaməsinin yaratdığı strateji təhlükəsizlik mühitinin praktik nəticələrindən biri oldu. Bununla Azərbaycan müstəqillik tarixinin ən mühüm məqsədlərindən birinə nail oldu və Qarabağ məsələsini birdəfəlik tarixə çevirdi.
Ancaq Şuşa Bəyannaməsinin əhəmiyyəti yalnız təhlükəsizlik məsələləri ilə məhdudlaşmır. Müasir dünyada iqtisadi güc, logistika marşrutları və nəqliyyat dəhlizləri ən azı hərbi potensial qədər strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan Şuşada müəyyənləşdirilən strateji xətt Azərbaycan və Türkiyəni Avrasiyanın əsas nəqliyyat və enerji qovşaqlarından birinə çevirməkdədir.

Bu gün Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Orta Dəhliz, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu və perspektivdə Zəngəzur dəhlizi Avrasiyanın iqtisadi xəritəsini dəyişən layihələr kimi çıxış edir. Şərqlə Qərb arasında alternativ və etibarlı marşrutlara ehtiyacın artdığı bir dövrdə Azərbaycan və Türkiyə qlobal ticarət yollarının yenidən qurulmasında aparıcı rol oynayır.

Əslində, Şuşa Bəyannaməsi yalnız iki ölkə arasında müttəfiqlik sənədi deyil. Bu sənəd bütövlükdə Türk dünyasının geosiyasi inteqrasiyasının yol xəritəsidir. Son illərdə Türk Dövlətləri Təşkilatının institusional baxımdan güclənməsi, üzv dövlətlər arasında əməkdaşlığın genişlənməsi və ortaq strateji baxışların formalaşması Bakı-Ankara tandeminin həyata keçirdiyi siyasətin nəticəsidir.

Bu gün Türk dünyası artıq yalnız ortaq tarix və mədəniyyət məkanı deyil. O, beynəlxalq münasibətlər sistemində təsir imkanları artan, iqtisadi və siyasi potensialı yüksələn mühüm geosiyasi aktora çevrilməkdədir. Şuşa Bəyannaməsi isə bu yüksəlişin ideoloji və siyasi manifestidir.

Azərbaycanın son illərdə qazandığı diplomatik uğurlar da bu strategiyanın uğurlu olduğunu təsdiqləyir. Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm tərəfdaş kimi çıxış edən, Şərqlə Qərb arasında etibarlı körpü rolunu oynayan, Qlobal Cənubla inkişaf etmiş ölkələr arasında dialoq platformaları yaradan Azərbaycan beynəlxalq nüfuzunu əhəmiyyətli dərəcədə artırıb.
Bu gün Azərbaycan təkcə hərbi qələbənin deyil, sülh quruculuğunun, bərpa və yenidənqurmanın da nümunəsini təqdim edir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı layihələr, Böyük Qayıdış proqramı, müasir infrastrukturun yaradılması, beynəlxalq hava limanlarının tikintisi və "ağıllı şəhər", "ağıllı kənd" konsepsiyalarının tətbiqi qalib dövlətin qurucu gücünü nümayiş etdirir”.

Deputatın fikrincə, ən mühüm məqamlardan biri isə odur ki, bu gün Cənubi Qafqazın siyasi gündəliyini artıq kənar güclər deyil, Bakı müəyyən edir: “Regionun gələcəyi ilə bağlı əsas qərarlar Azərbaycanın yaratdığı yeni reallıqlar əsasında formalaşır. Ermənistanın siyasi gələcəyi, sülh prosesinin perspektivləri, nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması və regional əməkdaşlığın konturları məhz Azərbaycanın təşəbbüsləri üzərində qurulur.

Beş il əvvəl Şuşada imzalanan sənədin ən böyük uğuru da məhz budur. Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycanı qalib dövlətdən regional gücə, regional gücdən isə Avrasiyanın strateji aktorlarından birinə çevirmək prosesinin mühüm siyasi platforması oldu.

Tarix göstərir ki, böyük sənədlər yalnız imzalandıqları günlə deyil, yaratdıqları nəticələrlə ölçülür. Bu baxımdan Şuşa Bəyannaməsi artıq öz tarixi missiyasını sübut edib. O, XXI əsrdə Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin inkişaf fəlsəfəsini müəyyən edən, Türk dünyasının geosiyasi yüksəlişini sürətləndirən və regionda sülhün, təhlükəsizliyin, əməkdaşlığın əsas dayaqlarından birinə çevrilən strateji doktrinadır.

Bu gün Şuşadan yüksələn mesaj əvvəlkindən daha aydın eşidilir: güclü dövlət, güclü müttəfiqlik, güclü region. Məhz buna görə Şuşa Bəyannaməsi yalnız Azərbaycanın deyil, bütövlükdə Avrasiyanın gələcəyini formalaşdıran tarixi sənədlərdən biri kimi tarixdə qalacaq”.

Mürtəza