Brüsselin Bakı etirafı: Regionun taleyini müəyyən edən Azərbaycandır
Bunu Ölkə.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Tahir Mirkişili deyib.
O qeyd edib ki, bu səfərin mahiyyəti də məhz buradadır: “Brüssel Cənubi Qafqaz siyasətini yenidən yazmağa çalışır və həmin yeni xəritənin mərkəzində Azərbaycan dayanır”.
Bakı artıq təkcə regional paytaxt deyil – geosiyasi cazibə mərkəzidir
Deputat əlavə edib ki, Ursula fon der Lyayenin səfərinin ilk olaraq Bakıya başlaması təsadüfi deyil: “Çünki bu gün Cənubi Qafqazda iqtisadi çəkisi, enerji resursları, tranzit imkanları, siyasi iradəsi və regional təşəbbüskarlığı ilə fərqlənən yeganə güc mərkəzi Azərbaycandır. Son illər Bakı yalnız öz milli maraqlarını qorumaqla kifayətlənməyib, eyni zamanda regionun gələcək təhlükəsizlik və əməkdaşlıq modelini də formalaşdırıb.
Prezident İlham Əliyevin də bəyan etdiyi kimi, Avropa Komissiyası ilə Azərbaycan arasında münasibətlər “çox mühüm mərhələyə” daxil olub və münasibətlərdə “görünməmiş dinamika” müşahidə edilir. Bu dinamika təsadüfi deyil. Çünki Avropa İttifaqı da artıq anlayır ki, Cənubi Qafqazda əsas ticarət tərəfdaşı, etibarlı enerji mənbəyi və bağlantı qovşağı məhz Azərbaycandır. Təkcə bir fakt kifayətdir: Cənubi Qafqaz üzrə Avropa ilə aparılan ticarətin təxminən 70 faizi Azərbaycanın payına düşür. Bu rəqəm regiondakı iqtisadi liderliyin hansı dövlətə məxsus olduğunu aydın şəkildə göstərir.
Bu gün Bakı regional oyunçu olmaq mərhələsini çoxdan arxada qoyub. Azərbaycan artıq Avropanı Xəzər hövzəsi, Mərkəzi Asiya və daha geniş Avrasiya məkanı ilə birləşdirən geoiqtisadi platformaya çevrilib. Fon der Lyayenin çıxışında Azərbaycanın “öz strateji coğrafiyasını artan iqtisadi, siyasi və regional nüfuzu ilə düşünülmüş şəkildə birləşdirdiyini” deməsi də əslində Brüsselin Bakının artan rolunu açıq etiraf etməsi deməkdir”.
Brüsselin Bakı ilə hesablaşmasının əsas səbəbi – enerji təhlükəsizliyi
T. Mirkili onu da qeyd edib ki, Avropanın Azərbaycana münasibətində baş verən dəyişimin arxasında ilk növbədə enerji amili dayanır: “Rusiya-Ukrayna müharibəsi Avropaya bir həqiqəti bütün çılpaqlığı ilə göstərdi: enerji təhlükəsizliyi siyasi bəyanatlarla deyil, etibarlı tərəfdaşlarla təmin olunur. Məhz bu mərhələdə Azərbaycan Avropa üçün alternativ deyil, strateji zərurət statusu qazandı.
Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Avropa İttifaqı ilə enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlıq Memorandumu imzalandıqdan sonra Azərbaycanın Aİ ölkələrinə qaz ixracı təxminən 65 faiz artıb. Bu gün Azərbaycanın ümumi qaz ixracının yarısı Avropa İttifaqı üzvü olan dövlətlərə gedir və artıq 10 Aİ ölkəsi Azərbaycan qazı alır. Bu, sadəcə kommersiya göstəricisi deyil. Bu, Avropanın enerji təhlükəsizliyi xəritəsində Azərbaycanın yerinin necə böyüdüyünün sübutudur.
Ursula fon der Lyayenin “Biz Rusiyanın enerjini silah kimi istifadə etdiyi və qazı kəsdiyi zaman Azərbaycanın irəliyə çıxdığını unutmamışıq” deməsi də son dərəcə əhəmiyyətlidir. Bu cümlə Brüsselin siyasi etirafıdır. Yəni Avropa açıq şəkildə bildirir ki, kritik anda onun yanında olan ölkə Azərbaycan olub. Cənub Qaz Dəhlizinin “Avropanın enerji təhlükəsizliyini gücləndirən heyrətamiz uğur hekayəsi” kimi təqdim edilməsi isə Bakının təkcə enerji ixracatçısı yox, həm də Avropanın strateji dayaq nöqtələrindən biri kimi qəbul edildiyini göstərir”.
Yeni mərhələ: qazdan “yaşıl enerji”yə, neftdən rəqəmsal bağlantıya
Millət vəkilinin fikrincə, bu səfərin ən mühüm tərəflərindən biri ondan ibarətdir ki, Bakı-Brüssel münasibətləri artıq yalnız qaz və neft gündəliyi ilə məhdudlaşmır: “Əgər əvvəlki illərdə Avropa Azərbaycanı daha çox enerji tədarükçüsü kimi görürdüsə, indi gündəlik xeyli genişlənib: “Yaşıl enerji”, rəqəmsal bağlantı, data mərkəzləri, nəqliyyat-logistika, liman və dəmir yolu infrastrukturu, Orta Dəhliz və regional inteqrasiya yeni əməkdaşlıq arxitekturasının əsas sütunlarına çevrilir.
Prezident İlham Əliyevin açıqladığı kimi, Azərbaycan artıq imzalanmış müqavilələr əsasında yaxın 5-6 il ərzində 8 giqavat həcmində günəş və külək enerjisi istehsal etməyi planlaşdırır. Bu, Azərbaycanın enerji strategiyasında tamamilə yeni mərhələdir. Azərbaycan təkcə karbohidrogen ixracatçısı olaraq qalmaq niyyətində deyil; o, eyni zamanda Avropa ilə Cənubi Qafqazı, Xəzəri və Mərkəzi Asiyanı birləşdirən “yaşıl enerji qovşağı”na çevrilmək iddiasını ortaya qoyur.
Ursula fon der Lyayenin Azərbaycanın “təmiz elektrik enerjisi qovşağına çevrilmək üçün həm planı, həm də potensialı” olduğunu deməsi və “Yaşıl Enerji Dəhlizi” planlarını açıq şəkildə dəstəkləməsi bu baxımdan xüsusi diqqət çəkir. Deməli, Brüssel artıq Azərbaycanı yalnız qaz kranını açan tərəfdaş kimi deyil, Avropanın enerji keçidində iştirak edən mühüm oyunçu kimi görür.
Bu yanaşma həm də geoiqtisadi məna daşıyır. Çünki “yaşıl enerji” layihələri, elektrik ötürücü xətlər, rəqəmsal infrastruktur və data mərkəzləri Azərbaycanın Avrasiya məkanında yeni texnoloji-logistik mərkəzə çevrilməsini sürətləndirir”.
Orta Dəhliz və Qlobal Qapı: Avropanın yolu yenə Bakıya çıxır
Deputat deyib ki, fon der Lyayenin səfərinin əsas mesajlarından biri də nəqliyyat və bağlantı siyasəti ilə bağlı id: “Avropa Komissiyası “Qlobal Qapılar” proqramı çərçivəsində Cənubi Qafqazda nəqliyyat, enerji və rəqəmsal keçidlərə 200 milyon avroya qədər qrant ayıracağını, bunun isə ümumilikdə 2 milyard avroya qədər dövlət və özəl sərmayə cəlb etmək potensialına malik olduğunu bəyan etdi. Buraya Naxçıvandan keçən dəmir yolu bağlantısı, Bakı limanının inkişafı, regional kommunikasiya xətlərinin genişləndirilməsi kimi layihələr daxil ola bilər.
Bu, əslində Avropanın bir həqiqəti qəbul etməsidir: Şərqlə Qərbi birləşdirən yeni ticarət və logistika marşrutlarının mərkəzində Azərbaycan dayanır. Orta Dəhliz artıq sadəcə alternativ marşrut deyil. O, geosiyasi gərginliklər fonunda Avropa üçün strateji çıxış yoluna çevrilir. Rusiya üzərindən keçən ənənəvi xətlərin riskli hala gəldiyi, Yaxın Şərqdə gərginliyin artdığı, qlobal ticarət zəncirlərinin sarsıldığı bir dövrdə Azərbaycan üzərindən keçən Şərq-Qərb xətti Avropa üçün həm təhlükəsizlik, həm də iqtisadi sabitlik məsələsinə çevrilib.
Bakı limanının inkişafı, dəmir yolu xətlərinin genişləndirilməsi, rəqəmsal tranzit imkanlarının artırılması, data axınının və enerji xətlərinin Azərbaycan üzərindən ötürülməsi – bütün bunlar Azərbaycanın regional deyil, qitələrarası qovşaq statusunu möhkəmləndirir. Ursula fon der Lyayenin “Azərbaycan burada əsas rol oynaya bilər” fikri əslində diplomatik nəzakətdən daha çox siyasi etirafdır”.
Sülh gündəmi: Brüssel artıq Bakının təşəbbüsünü dəstəkləyir
T.Mirkişili hesab edir ki, səfərin başqa bir mühüm tərəfi regional təhlükəsizlik və Azərbaycan-Ermənistan normallaşma prosesi ilə bağlıdır: “Son illər bəzi Qərb mərkəzləri regiona müdaxilə etmək, Ermənistanı geosiyasi alətə çevirmək, Azərbaycan üzərində təzyiq mexanizmləri qurmaq xətti yürütməyə çalışsalar da, reallıq tam başqa istiqamətdə inkişaf etdi. Azərbaycan hərbi-siyasi qələbə ilə ərazi bütövlüyünü bərpa etdi, separatizmə son qoydu və regionda yeni status-kvo yaratdı. İndi isə sülh gündəmini də məhz Bakı diktə edir.
Prezident İlham Əliyevin bəyanatında xüsusi vurğulanan məqam budur ki, Azərbaycan sülhü artıq “hiss olunan reallıq” kimi təqdim edir. Ermənistanla yük tranzitinə qoyulan məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması, hətta benzin və dizel təchizatının başlanması göstərir ki, Bakı sülhün yalnız siyasi sənəd yox, praktik əməkdaşlıq formatına çevrilməsində maraqlıdır.
Ursula fon der Lyayenin “Siz regionda sülhün və əməkdaşlığın təşviq olunmasında şəxsi liderlik keyfiyyətlərini nümayiş etdirdiniz” deməsi və Avropa İttifaqının “kağız üzərində sülhü real sülhə çevirmək” niyyətini bəyan etməsi çox mühüm siqnaldır. Bu, Brüsselin artıq regionda sülh gündəmini Bakının formalaşdırdığını qəbul etməsi anlamına gəlir. Başqa sözlə, Avropa Birliyi Cənubi Qafqazda dayanıqlı təhlükəsizlik və əməkdaşlıq modelinin müəllifinin Azərbaycan olduğunu görür”.
Bakı-Brüssel yaxınlaşması nə deməkdir?
Deputat sonda onu da bildirib ki, Ursula fon der Lyayenin Bakıya səfəri bir neçə strateji nəticə çıxarmağa əsas verir:
“Birincisi, Avropa Birliyi Cənubi Qafqaz siyasətində prioritetlərini yenidən müəyyənləşdirir və bu yeni düzəndə Azərbaycan mərkəzi yer tutur.
İkincisi, Brüssel Azərbaycanın yaratdığı postmünaqişə reallığını qəbul edir. Yəni regionda siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik gündəmini əvvəlki kimi kənardan diktə etməyin mümkün olmadığını anlayır.
Üçüncüsü, Avropa Azərbaycanı təkcə enerji təchizatçısı yox, həm də nəqliyyat, rəqəmsal bağlantı, “yaşıl enerji”, Orta Dəhliz və regional inteqrasiyanın əsas dayağı kimi görməyə başlayır.
Dördüncüsü, Bakı ilə Brüssel arasında münasibətlər yeni siyasi və iqtisadi mərhələyə keçir. Bu mərhələ artıq epizodik təmaslar yox, sistemli strateji əməkdaşlıq konturlarını cızır.
Ursula fon der Lyayenin Bakıya səfəri sadəcə diplomatik görüş deyil. Bu səfər Brüsselin Cənubi Qafqaz reallıqlarına yeni baxışının, daha doğrusu, Azərbaycanın bölgədə qurduğu yeni nizamla hesablaşmasının siyasi manifestidir. Bakı artıq regionun taleyini müəyyən edən paytaxtlardan biridir. Enerji marşrutları da, Orta Dəhliz də, “Yaşıl Enerji Dəhlizi” də, Avropa ilə Mərkəzi Asiya arasında qurulan yeni bağlantılar da, hətta Cənubi Qafqazda sülhün konturları da bu gün Azərbaycanın iştirakı olmadan mümkün deyil.
Brüssel bunu gec də olsa anlayıb. İndi isə Avropa üçün əsas məsələ bu reallığı sadəcə qəbul etmək deyil, onunla uyğunlaşmaq, Azərbaycanla bərabərhüquqlu və uzunmüddətli tərəfdaşlıq modeli qurmaqdır. Çünki Cənubi Qafqazın yeni siyasi xəritəsində açar ölkə də, bağlantı qovşağı da, enerji dayağı da, sülhün əsas təşəbbüskarı da Azərbaycandır. Ursula fon der Lyayenin Bakı səfəri isə bu həqiqətin Avropa səviyyəsində rəsmən təsdiqi kimi tarixə düşür”.
Mürtəza
