Bu “qadağa paketi” deyil, gələcəyin təhlükəsizlik çətiridir - RƏY

Bunu Ölkə.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Kamran Bayramov deyib.

Onun sözlərinə görə, cəmiyyət bəzən texnologiyanı tərəqqinin sinonimi kimi təqdim edir, amma unuduruq ki, nəzarətsiz texnologiya uşağın inkişafı üçün imkan olduğu qədər, risk də yaradır.
“Sosial şəbəkələrdə yayılan zorakılıq səhnələri, aqressiv davranış modelləri, saxta həyat tərzini normaya çevirən kontentlər, yaşa uyğun olmayan seksual və psixoloji məzmun, onlayn təhqir, kiberzorakılıq, təhlükəli çağırışlar, anonim manipulyasiya, qumar və asılılıq yaradan mexanizmlər uşağın dünyagörüşünü, özünəinamını, emosional sabitliyini və hətta təhlükəsizlik hissini zədələyir. Bir uşağın saatlarla ekrana baxması bəzən sadəcə “məşğulluq” kimi görünə bilər, amma həmin ekranın arxasında onu alçaldan, qorxudan, aldadan, yanlış dəyərlərə sürükləyən görünməz bir sistem də dayana bilər”, - o vurğulayıb.

K.Bayramovun fikrincə, ən böyük təhlükə isə odur ki, sosial şəbəkələr uşağın zəif nöqtələrini çox tez öyrənir. Deputat xatırladıb ki, alqoritmlər istifadəçilərin nəyə baxdığını, nədən təsirləndiyini, nəyə əsəbiləşdiyini, nədən qorxduğunu, nəyi arzuladığını müəyyənləşdirir və sonra ona məhz həmin hissləri qızışdıran məzmunlar təqdim edir: 
“Bu, artıq sadəcə əyləncə platforması deyil. Bu, diqqəti idarə edən, davranışa təsir göstərən, düşüncə və emosiyanı yönləndirən bir rəqəmsal təsir mexanizmidir. Yetkin insan belə bu manipulyasiya qarşısında hər zaman dayanıqlı olmursa, formalaşmaqda olan uşaq psixologiyasının bu təzyiq qarşısında nə qədər həssas olduğunu təsəvvür etmək çətin deyil”.
Milli Məclisin üzvü diqqətə çatıdır bki, belə bir şəraitdə dövlətin susması məsuliyyətsizlik olardı. Onun fikrincə, uşaqları rəqəmsal xaosun, kommersiya maraqlarının, zərərli kontentin və görünməz psixoloji təzyiqin qarşısında tək buraxmaq “azadlıq” deyil, əslində  laqeydlikdir: 
“Məhz buna görə sosial şəbəkələr və rəqəmsal platformalarla bağlı qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi zamanın tələbidir. Bu dəyişikliklərin mahiyyəti uşağın internetdən uzaqlaşdırılması yox, internetdə daha təhlükəsiz mühitdə böyüməsinin təmin edilməsidir. Məqsəd qapıları bağlamaq deyil, təhlükəli qapılara nəzarət qoymaqdır. Gənc nəslin inkişaf imkanlarını məhdudlaşdırmaq deyil, onu rəqəmsal zərərdən qoruyaraq sağlam inkişaf üçün şərait yaratmaqdır”.

O həmçinin əlavə edib ki, burada xüsusi vurğulanmalı məqam valideyn məsuliyyətidir. “Çünki uşağın əlindəki telefon təkcə texniki vasitə deyil, həm də ailənin nəzarətindən kənarda qaldıqda risk daşıyan ciddi problemdir. Valideyn övladına isti paltar geyindirməyi, təhlükəli küçədən keçməməyi, yad adamla getməməyi necə öyrədirsə, rəqəmsal məkanda da eyni məsuliyyət daşıyır. Bu gün uşağın hansı platformada nə izlədiyini, kimlə yazışdığını, hansı çağırışların təsiri altına düşdüyünü bilməmək sadəcə “vaxtsızlıq” və ya “məşğulluq” məsələsi deyil. Bu, bəzən təhlükəni görməmək, bəzən isə təhlükəni görmək istəməməkdir. Halbuki rəqəmsal dövrdə valideyn nəzarəti artıq seçim yox, zərurətdir”.

Deputat söyləyib ki, dövlət bütün bunları nəzərə alaraq qanunvericiliyə dəyişikliklər etməklə məhz bu məsuliyyət zəncirini gücləndirməyə çalışır. Milli Məclisin üzvü vurğulayıb ki, dövlət burada ailənin yerinə keçmir, əksinə, ailəni qoruyucu mexanizmlərlə dəstəkləyir: “Yaş məhdudiyyətləri, platformalar üçün əlavə öhdəliklər, zərərli kontentin qarşısının alınması, valideyn məlumatlandırmasının artırılması, uşaqların şəxsi məlumatlarının müdafiəsi, rəqəmsal təhlükəsizliklə bağlı maarifləndirmə tədbirlərinin genişləndirilməsi, əslində bütün bunlar “qadağa paketi” deyil, gələcəyin təhlükəsizlik çətiridir. Bu, uşağın inkişaf hüququ ilə onun təhlükəsizlik hüququ arasında sağlam balans yaratmaq cəhdidir.

Unutmaq olmaz ki, uşaq sadəcə bugünün istifadəçisi deyil, sabahın vətəndaşıdır. Bu gün onun zehninə, psixologiyasına, dəyərlərinə və davranışına nə ötürülürsə, sabah cəmiyyətin simasını da o müəyyən edəcək. Əgər biz uşaqları nəzarətsiz rəqəmsal mühitin, təhqir dilinin, saxta ideal kultunun, aqressiya və asılılıq yaradan kontentin ixtiyarına buraxırıqsa, əslində gələcəyimizi də risk altına atırıq. Sağlam cəmiyyət yalnız iqtisadi göstəricilərlə, tikilən yollarla, açılan müəssisələrlə qurulmur. Sağlam cəmiyyət ilk növbədə sağlam psixologiyaya malik, dəyərləri sarsılmamış, təhlükədən qorunan nəsillə qurulur.

Bu baxımdan sosial şəbəkələrlə bağlı qanunvericilikdə atılan addımlar müasir dövrün reallıqlarına verilən zəruri cavabdır. Bu, texnologiyaya qarşı savaş deyil, uşağın uşaqlığını qorumaq uğrunda mübarizədir. Bu, gənc nəslin azadlığını boğmaq deyil, onu zərərli təsirlərdən azad etmək cəhdidir. Bu, sadəcə hüquqi düzəliş deyil, həm də ailənin, məktəbin, cəmiyyətin və dövlətin birgə məsuliyyəti bölüşəcəyi məsələdir”.

Mürtəza