Kreml üçün çıxılmaz vəziyyət: Rusiyada rezonans və məyusluq...
Mərkəzi Asiya Respublikalarının Ukrayna məsələsində Rusiyanı dəstəkləməməsi və bitərəf mövqe sərgiləməsi Kremli ciddi narahat etməkdədir. Sankt-Peterburqdakı iqtisadi forumda Qazaxıstan Prezidenti Qasım-Comərt Tokayevin DNR və LNR-in müstəqilliyini tanımayacağı, Rusiya ilə münasibətlərini Qərbin sanksiyalarına uyğun şəkildə quracağı barədə verdiyi bəyanat Rusiyada təkcə ciddi rezonansa deyil, həmçinin məyusluğa səbəb olub. Rusiyanın siyasi elitasında və mediasında Mərkəzi Asiya ölkələrinin belə bir mövqe sərgiləməsi ciddi müzakirəyə səbəb olub.
“Ölkə.Az” xəbər verir ki, yaranmış vəziyyətlə bağlı “Lenta.ru”da “Bitərəf qaldılar. Nə üçün Mərkəzi Asiya Respublikaları Rusiyanın Ukraynadakı əməliyyatını dəstəkləməyə tələsmir?” başlıqlı məqaləsi dərc olunub.
Məqalədə qeyd olunur ki, Ukraynadakı silahlı münaqişə keçmiş beynəlxalq təhlükəsizlik və diplomatiya sisteminin dağılmasına səbəb olub. Bütün ölkələr bu böhranı müxtəlif formalarda yaşayır. Mərkəzi Asiyadakı keçmiş sovet respublikaları Moskva ilə sıx əlaqələrə görə Qərb üçün əlverişsiz vəziyyətdədir və öz iqtisadiyyatlarını yeni dünya düzəninə uyğunlaşdırmaq yollarını axtarmağa məcburdurlar. Bu ölkələr Rusiyanın xüsusi əməliyyatını açıq şəkildə dəstəkləməyə tələsmir və inadla bitərəf olduqlarını bəyan edirlər. Rusiyada isə müttəfiqlərinin Ukrayna böhranı ilə bağlı birmənalı mövqe tutması ciddi məyus edib və buna mane olan amillərin, həmçinin onların gələcək münasibətlərə necə təsir edəcəyindən narahatlıq keçirir.
Yazıda həmçinin deyilir ki, Rusiya müttəfiqlərinə diplomatik təzyiq həqiqətən sistemli xarakter alsa da, elitaların hərbi əməliyyatı dəstəkləməkdə qərarsızlığının yeganə izahı bu deyil. Beynəlxalq böhran fonunda iqtisadi təlatümlərin və sosial ziddiyyətlərin güclənməsi yəqin ki, Mərkəzi Asiya Respublikalarının sadə vətəndaşlarını da qorxudur.
Hətta vəziyyət o həddə çatıb ki, Mərkəzi Asiya ölkələrinin hakimiyyət orqanları da vətəndaşların birliyini pozmaq istəmədiklərini bildirirlər. Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanda Rusiya ordusuna dəstək göstərən qeyri-rəsmi simvolların – Z və V-nin ictimaiyyətə nümayişi üstüörtülü şəkildə qadağan edilib.
Daşkənd məsələyə daha incə yanaşıb və münaqişə başlayandan sonra sürücülərə avtomobillərin üzərinə hər hansı siyasi simvol qoymağı qadağan edib. Qazaxıstanda isə avtomobillərində Z və V işarələri olan sürücülər 15 min tenge (təxminən 3500 rubl) məbləğində cərimə ödəmək riski ilə üzləşirlər. Beynəlxalq platformalarda da Mərkəzi Asiya ölkələrinin səsinin eşidilməməsi və müttəfiqlərinin Moskvaya dəstək verməməsi narahat edici hadisə kimi qiymətləndirilir. BMT Baş Assambelyasında səsvermə zamanı Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Özbəkistan və Türkmənistan fevralın 24-dən sonra Rusiya əleyhinə qətnamələr üzrə səsvermə zamanı ardıcıl olaraq bitərəf qalıblar.
Bundan əlavə olaraq Qırğızıstan və Qazaxıstan rəhbərliyi vətəndaşlarının Ukraynanın müdafiəsi ilə bağlı silsilə mitinqlər keçirməsində də mane olmayıb. Tacikistan istisna olmaqla, Mərkəzi Asiyanın bütün ölkələri Ukraynaya çoxsaylı humanitar yardım göndərib. Hakimiyyət Donbasa qarşı oxşar tədbirləri dəstəkləməmək qərarına gəlib. Yəni keçmiş sovet respublikalarının rəhbərliyi etnik ədavəti qızışdırmaq istəməmək bəhanəsi ilə həm daxili çəkişmələrdən, həm də kənardan mənfi reaksiyadan ehtiyat edərək cəmiyyətdə rusiyayönlü simpatiyaların təzahürünü dayandırmaq qərarına gəliblər.
Politoloq Nikita Mendkoviç hesab edir ki, müttəfiqlərdən bu cür demarşlar ayrı-ayrı diplomatların və siyasətçilərin Qərbin sanksiyaları altına düşmək və xaricdəki aktivlərini itirmək qorxusunun nəticəsidir. O hesab edir ki, belə hallarda “söhbət fərdlərin mikroiqtisadi maraqlarından gedir”.
“Bu, Amerikanın sərt təsirinin nəticəsidir. İkinci dərəcəli sanksiyalarla bağlı çox sərt təhdidlər, inqilab təxribatları... Bildiyimə görə, hətta ABŞ-ın Qırğızıstandakı nümayəndəsi də qapalı danışıqlar zamanı Prezidentin ünvanına Moskvanın hərəkətlərini bəyəndiyinə görə, hədə-qorxu gəlməkdən çəkinməyib”, - politoloq qeyd edib.
Məqalədə daha sonra qeyd olunur ki, hər hansı bir ölkə, hərbi əməliyyatlar başlamazdan əvvəl, ən sadiq və siyasi cəhətdən sıx bağlı dövlətlərdən ibarət koalisiya qurmağa çalışır: “Rusiyanın KTMT və Aİİ-də müttəfiqi olan Orta Asiya Respublikalarına gəlincə, bu problem tam həllini tapmayıb. Yəqin ki, gələcəkdə “səhvlər üzərində işləmək” davam edəcək, lakin indi Moskva keçmiş sovet respublikalarının birmənalı dəstəyinə bel bağlamaq məcburiyyətində deyil. Ancaq tez-tez olduğu kimi, cəbhədəki uğur və ya uğursuzluq qarşısında qonşuların ritorikası kökündən dəyişə bilər. Qaliblə birlikdə olmaq sərfəli və şərəflidir. Uğursuzluqlar qaçılmaz olaraq mərkəzdənqaçma meyillərini artırır”.
Mürtəza
Ölkə.Az
