Kreml üçün Ankara şoku: NATO Rusiyaya qarşı yeni mərhələyə keçdi
Rusiya açıq şəkildə təhlükə kimi təsbit edildi
Ankara sammitinin əsas nəticələrindən biri yekun bəyannamədə Rusiyanın Avro-Atlantik təhlükəsizliyi və sabitliyi üçün uzunmüddətli təhdid kimi rəsmən vurğulanmasıdır. Bu, sadəcə siyasi ritorika deyil. Alyans bununla Moskvanın Ukraynaya qarşı apardığı müharibəni lokal böhran kimi deyil, bütün Avropa təhlükəsizlik sistemini sarsıdan struktur risk kimi qiymətləndirdiyini göstərir. Bütün bunlar NATO-nun prioritetlərinin dəyişmədiyini, əksinə daha da sərtləşdiyini təsdiqləyir.
Bu yanaşma Kremlin ən çox narahat olduğu məqamlardan biridir. Çünki bu, Rusiyanın Qərblə münasibətlərində “müvəqqəti böhran” mərhələsinin arxada qaldığını, artıq uzunmüddətli strateji qarşıdurma modelinin formalaşdığını göstərir.
NATO Kiyevə uzunmüddətli dəstək modelini rəsmiləşdirdi
Ankara sammitinin yekun bəyannaməsində Ukraynaya dəstəyin ayrıca və geniş şəkildə yer alması NATO-nun həm bütövlükdə Rusiyaya, həm də Rusiya-Ukrayna müharibəsinə münasibətin keyfiyyət dəyişikliyini təsdiqləyir. Bəyannamədə Ukraynanın transatlantik təhlükəsizliyə töhfə verdiyi vurğulanır, onun azadlığı, suverenliyi və ərazi bütövlüyünün müdafiəsinə sarsılmaz dəstək ifadə olunur. Ən önəmlisi isə bu dəstəyin maliyyə və hərbi öhdəliklərə bağlanmasıdır.
2026-cı il üçün Ukraynaya 70 milyard avroluq hərbi texnika, yardım və təlim öhdəliyinin götürülməsi, 2027-ci ildə də ən azı bu səviyyənin qorunmasının planlaşdırılması onu göstərir ki, NATO və Avropa İttifaqı artıq Ukrayna yardımını kampaniya xarakterli qərar kimi yox, orta və uzunmüddətli təhlükəsizlik proqramı kimi qurur. Bu, Kreml üçün çox ciddi problemdir. Çünki Moskvanın əsas hesablarından biri Qərbin yorulması, resurslarının tükənməsi və siyasi iradəsinin zəifləməsi idi. Ankara sammiti isə bunun əksini göstərdi.
Müdafiə xərcləri artır, hərbi sənaye yenidən qurulur
Sammitin digər mühüm nəticəsi Avropa müttəfiqləri və Kanadanın müdafiə xərclərini ciddi şəkildə artırmasıdır. 2025-ci ildə əsas müdafiə tələblərinə investisiyaların 139 milyard dollardan çox artırılması, hərbi-sənaye bazasının gücləndirilməsi və dayanıqlılıq imkanlarının genişləndirilməsi göstərir ki, NATO artıq yalnız siyasi bəyanatlarla kifayətlənmək niyyətində deyil. Alyans hərbi istehsal, silahlanma, müdafiə infrastrukturu və ehtiyat bazası baxımından daha davamlı model qurmağa çalışır.
Bu isə Moskva üçün çox ciddi siqnaldır. Çünki Kreml uzun müddət Qərbin siyasi iradəsinin zəifliyinə, Avropanın hərbi baxımdan ABŞ-dan asılı qalmasına və uzunmüddətli qarşıdurma yükünü daşımaqda çətinlik çəkəcəyinə ümid edirdi. Ancaq Ankara sammiti göstərdi ki, NATO indi məhz bu zəif nöqtələri aradan qaldırmağa çalışır.
Kremli narahat edən əsas məqam: Vaşinqtonun tonunun dəyişməsi
Moskvanı ən çox narahat edən məsələlərdən biri təkcə NATO-nun sərt bəyannaməsi deyil, həm də Ağ Evin son dövrlərdə Rusiya-Ukrayna müharibəsinə münasibətində müşahidə olunan ciddi dəyişiklikdir. Xüsusilə Tramp və Zelenski arasında Ankara sammiti çərçivəsində keçirilən görüş bu baxımdan diqqət çəkir. Son dövrlərdə Vaşinqtondan gələn siqnallar göstərir ki, ABŞ Ukrayna məsələsində əvvəlki tərəddüdlü ritorikadan müəyyən qədər uzaqlaşır və Kiyevin müdafiə qabiliyyətinin saxlanmasını daha açıq şəkildə dəstəkləyir.
Zelenski-Tramp görüşünün ən mühüm nəticələrindən biri ABŞ-ın Ukraynaya Patriot sistemləri üçün tutucu raketlərin istehsalına lisenziya verməsi ilə bağlı razılaşma oldu. Bu addım yalnız texniki və ya hərbi məsələ deyil. Bu, Vaşinqtonun Ukraynanın hava hücumundan müdafiə qabiliyyətini daha uzunmüddətli əsasda saxlamağa razı olduğunu göstərən siyasi qərardır.
Zelenski-Tramp görüşü Moskvaya verilən ayrıca siqnaldır
Ankaradakı görüşün önəmi ondadır ki, bu, yalnız iki liderin diplomatik təması deyildi. Bu görüş həm də Vaşinqtonun Moskvaya göndərdiyi mesaj idi: ABŞ Ukrayna dosyesini bağlamır və Kiyevi tək buraxmaq niyyətində deyil. Ukrayna tərəfinin bu görüşü “ən yaxşı görüşlərdən biri” kimi təqdim etməsi, Patriot lisenziyaları ilə bağlı irəliləyişin xüsusi vurğulanması da təsadüfi deyil.
Bu görüş fonunda Vaşinqtonda belə bir təsəvvürün gücləndiyi görünür ki, Ukrayna yalnız müdafiə olunmur, eyni zamanda Rusiyanın hərbi potensialını aşındırmaq qabiliyyətinə də malikdir. Məhz bu məqam ABŞ siyasi dairələrində Ukraynaya dəstəyin davam etməsi üçün əlavə arqument yaradır.
Vaşinqtonun yeni hesablaması: Rusiya hücum potensialını itirir
ABŞ rəhbərliyindən gələn son açıqlamalar göstərir ki, Vaşinqtonda Rusiyanın hərbi imkanları ilə bağlı qiymətləndirmə dəyişir. ABŞ-nin vitse-prezidenti C.D. Vensin Rusiyanın gələcək hücum əməliyyatları üçün imkanlarının demək olar ki, tükəndiyini deməsi, hər kvadrat kilometr ərazi üçün çox ağır bədəl ödədiyini vurğulaması mühüm siqnaldır. Bu yanaşma onu göstərir ki, Tramp administrasiyası Rusiya ordusunun strateji üstünlüyünü əvvəlki qədər inandırıcı hesab etmir.
Vaşinqtonun bu qənaətə gəlməsində Ukraynanın dronlardan və uzaqmənzilli zərbələrdən istifadə etməklə Rusiyanın arxa cəbhəsinə vurduğu zərbələrin rolu böyükdür. ABŞ üçün əsas nəticə budur: Ukrayna tammiqyaslı hücumla deyil, Rusiyanı tədricən zəiflədən müdafiə və yüksək dəqiqlikli zərbə strategiyası ilə daha effektiv nəticə əldə edə bilər. Bu isə müharibənin uzanması fonunda Kiyevin dayanıqlılığını artırır.
Rubio xətti: Ankoricdə razılaşma yoxdur, Kremlə güzəşt də yoxdur
ABŞ Dövlət katibi Marko Rubionun Ankoricdə Ukrayna ilə bağlı hər hansı razılaşmanın əldə olunmadığını açıq şəkildə bildirməsi də mühüm detal sayılmalıdır. Bu bəyanat bir neçə məna daşıyır. Birincisi, Vaşinqton Moskva ilə Ukrayna məsələsində arxa qapı diplomatiyası vasitəsilə sürətli güzəşt paketi hazırlamadığını göstərir. İkincisi, ABŞ bununla həm Kiyevə, həm də Avropa müttəfiqlərinə siqnal verir ki, Ukraynanın taleyi Ukraynasız həll edilməyəcək.
Bu, Moskva üçün arzuolunmaz mənzərədir. Çünki Kreml uzun müddət Qərbin müəyyən mərhələdə Ukraynanı kompromisə məcbur edəcəyinə ümid edirdi. Rubionun açıqlaması isə göstərir ki, Vaşinqton ən azı hazırkı mərhələdə belə bir xəttə keçməyib.
Moskvanın narahatlığı nədən qaynaqlanır?
Kremlin narahatlığı bir neçə paralel prosesin üst-üstə düşməsi ilə bağlıdır. Birincisi, NATO Rusiyanı artıq açıq şəkildə uzunmüddətli təhdid kimi təsbit edir. İkincisi, Avropa hərbi xərcləri artırır və hərbi sənaye bazasını genişləndirir. Üçüncüsü, ABŞ-nin Ukrayna məsələsində tonu sərtləşir və Zelenski ilə Tramp görüşü bunun simvolik ifadəsinə çevrilir. Dördüncüsü, Ukraynanın döyüş meydanında Rusiyanın planlarını tam həyata keçirməsinə imkan verməməsi Vaşinqtonda və Avropada “Moskva qalib gəlmir” qənaətini gücləndirir.
Bütün bunların fonunda Peskovun “prosesləri izləyirik” açıqlaması əslində Kremlin ehtiyatlı və narahat mövqeyini əks etdirir. Çünki Moskva görür ki, Ankara sammiti təkcə növbəti NATO toplantısı olmayıb; bu sammit Qərbin Rusiya ilə bağlı təhlükəsizlik strategiyasını daha sərt və daha davamlı formaya salan siyasi mərhələdir.
Nəticə isə ondan ibarətdir ki…
Ankara NATO sammitinin əsas siyasi nəticəsi ondan ibarətdir ki, alyans Rusiya ilə bağlı mövqeyini daha sərt, Ukrayna ilə bağlı xəttini isə daha davamlı formaya keçirdi. Ona görə də Rusiyada keçirilən sammit Moskva üçün sadəcə növbəti diplomatik tədbir deyil. Bu toplantı Kremlin qarşısında yeni reallıq formalaşdırdı: Qərb və NATO Rusiyanı daha açıq və sistemli şəkildə qarşısına almağa başlayır.
Mürtəza Bünyadlı
