“Fakt yoxla”nın informasiya şousu

Dünən “Fakt yoxla” Ölkə.Az-da xarici mediaya istinadən dərc olunmuş xəbəri araşdırıb və saytımızın feyk xəbər yaydığını bildirib. 

Səhifə yazır: “Olke.az” saytı ABŞ-da bir valideynin sinif otağında LGBT bayrağını zibil qutusuna atdığını iddia edən görüntülər dərc edib.

Video məktəbdə əvvəlcədən planlaşdırılmış parodiya səhnəsidir”. 

Əvvəlcə bildirim ki, bu görüntüləri Ölkə.Az-ın əməkdaşı lentə almayıb və reportajı kimi təqdim etməyib. Məntdə videoda əks olunanlar, həmçinin xarici mənbə olduğu bildirilib. Üstəlik, səhifənin də bildirdiyi kimi, “video məktəbdə əvvəlcədən planlaşdırılmış parodiya səhnəsidir”. “Parodiya”, yəni təqlid. Təqlid isə başqasının hərəkətini, danışıq tərzini və s.-ni eynilə təkrar etmə, özünü ona oxşatmağa çalışma, yamsılamadır. Deməli, xəbər məzmunca qətiyyən saxta deyil, sadəcə, səhnələşdirilib. Bunu xüsusi bir tapıntı və ya araşdırma kimi təqdim etmək “Fakt yoxla” konseptinə, ciddiliyinə ziddir. Çünki fakt təftiş edilmir, sayt təftiş edilir.

Bundan əvvəl elə ABŞ mediasına istinadla “iddia” materialı dərc ediləndə də, eyni reaksiya verilmişdi. Bu, informasiyanın yoxlanılmasından çox, hansısa saytın hədəfə alınmasına bənzəyir. Necə ki, tənqid fərdə deyil, anlayışın özünə olmalıdırsa, burada da eyni mövqe sərgilənməlidir.

Üstəlik, “Fakt yoxla” ölkənin nüfuzlu saytlarının doğru və ciddi xəbərlərini də “checking” edə bilər. Məsələn, səhifədə paylaşa bilər ki, filan saytda dərc olunan informasiya həqiqəti əks etdirir. Razıyam ki, əsasən, mübahisəli mövzuların doğru olub-olmaması maraqlıdır. Amma obyektivlik naminə bunu etmək zəruridir. Səhifənin adı “Saytlardan səhv tap” deyil, “fakt yoxla”dır. Bunlar ritorik səslənə bilər, amma Ölkə.Az-da “tapılan səhvlər” də “evrika” deyil. Çünki saytın nüfuzuna xələl gətirən elementdir.

Oxu.Az xəbər portalında da obrazlı olaraq təqdim olunmuş fotonun doğru olub-olmaması yoxlanılıb. Söhbət Vardanyanın qadın paltarında əks olunan şəklindən gedir. Bunu görənlər bilir ki, foto montajdır və heç bu fakt gizlədilməyib. Sadəcə, xəbərin məzmununa uyğun təqdim edilib. Yəni belə bir şəklin “checking” edilməsi, həqiqətən, şou xarakterlidir, ya da bikarçılıq... Üstəlik, məzmunun özü haqda məlumat yetərli şəkildə səhifədə paylaşılmayıb.

Dahası da var: Azərbaycan əsgərlərinin Xankəndidə yerləşən abidənin önündə montaj olunmuş fotosu “faktı”nı “yoxlayıb” səhifə. Şəkilə baxdıqda aydın görünür ki, foto montaj olunub və bunu müəyyən etmək üçün xüsusi araşdırmaya heç bir ehtiyac yoxdur. Maraqlı məqam isə sözügedən “fakt”ın araşdırılma kimi təqdim olunmasıdır. Bu nədir axı dostlar?

Feyk xəbər haqqında müzakirə və araşdırılma o zaman zərurətə çevrilir ki, məzmunun zərərli olması təhlükəsi var. Yaxud da az öncə qeyd etdiyim kimi, xüsusi əhəmiyyət kəsb edən, ictimaiyyəti maraqlandıran məsələ olduqda “checking”i işə salmaq olar.

Sərt mövqe sərgiləmək olardı, amma mahiyyəti izah etmək və qarşı tərəfin kinini qazanmaq fikrim yoxdur. Məqalə problemin həllinə yönəlib, dərinləşməsinə deyil. 

Ümid edirəm ki, sağlam münasibət göstəriləcək, nəinki “qərəzli” düymənin sıxlmasına qərar veriləcək. Yəni məsələyə “Ölkə.Az” – “Fakt Yoxla” kontekstində baxılması heç də arzuolunan və ağlabatan deyil.

Hamıya zərərli olmayan və faydalı işlə məşğuliyyət diləyirəm.

Ölkə.Az-ın məsul redaktoru Samir Mirzə