Fironların mirası: Liviya səhrası şüşəsinin sirri açılır

Şimali Afrikanın quraq ərazilərində milyon illərdir sirrini qoruyan qeyri-adi material yenidən elmi araşdırmaların mərkəzinə düşüb. Misir ilə Liviya sərhədi arasında geniş ərazidə tapılan sarımtıl, şüşəvari bu maddə "Liviya səhrası şüşəsi” kimi tanınır.

Ölkə.az xəbər verir ki, təxminən 29 milyon il əvvəl formalaşdığı düşünülən bu nadir material qədim Misirdə də istifadə olunub. Məşhur firon Tutanxamonun məzarından çıxarılan zinət əşyalarında da bu şüşədən parçalar aşkarlanıb.

Milano-Bicokka Universitetinin alimləri tərəfindən aparılan yeni tədqiqat bu materialın kosmik mənşəyinə dair daha güclü sübutlar təqdim edib. Araşdırmada 20 mikrometr ölçüsündə çox kiçik zirkon kristalları analiz edilib. Bu kristalların iç quruluşu son dərəcə yüksək temperatur və ani soyuma prosesini göstərir.

Həddindən artıq temperatur izləri

Alimlərin hesablamalarına görə, zirkonun əriməsi üçün ən azı 2250°C temperatur tələb olunur. Bu isə Yer qabığındakı ən güclü vulkanlardan belə xeyli yüksəkdir. Bu səbəbdən hadisənin adi vulkanik proseslərlə izah olunmadığı bildirilir.

Tədqiqatçılar bu istiliyin ya böyük meteorit zərbəsi, ya da atmosferdə partlayan kosmik cisim nəticəsində yarandığını düşünürlər. Hər iki ssenari səhrada geniş miqyaslı şüşələşməni izah etməyə çalışır.

İki əsas kosmik fərziyyə

Bir qrup alim birbaşa meteorit zərbəsinin səthi əridərək bu şüşəni yaratdığını irəli sürür. Digər qrup isə atmosferdə partlayan böyük kosmik cismin yer səthinə çatmadan güclü istilik dalğası yaydığını və krater qoymadan bu təsiri yaratdığını düşünür.

Bölgədə indiyə qədər aydın bir meteorit kraterinin tapılmaması ikinci ehtimalı gücləndirir, lakin mübahisə hələ də davam edir.

Yeni nəticələr göstərir ki, Liviya səhrası şüşəsi Yer tarixində baş verən ekstremal kosmik hadisələrin izlərini qoruyan təbii bir "arxiv” kimi çıxış edir.(Qaynarinfo)