Şuşa Bəyannaməsi: Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyinin strateji manifesti
“2021-ci il iyunun 15-də Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşada imzalanan “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi” təkcə iki qardaş dövlət arasında münasibətlərin yeni mərhələsini müəyyənləşdirən sənəd deyil, həm də regional və beynəlxalq geosiyasi reallıqlara təsir göstərən strateji yol xəritəsidir. İmzalanmasından beş il keçən bu sənəd öz aktuallığını və əhəmiyyətini daha aydın şəkildə nümayiş etdirir”.
Bunu Ölkə.az-a açıqlamasında deputat Vüqar Rəhimzadə deyib.
Tarixi köklər üzərində qurulan strateji ittifaq
Deputat bildirib ki, Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin əsasını ortaq tarix, dil, mədəniyyət, milli-mənəvi dəyərlər və qarşılıqlı etimad təşkil edir: “Ulu Öndər Heydər Əliyevin “Bir millət, iki dövlət” və Mustafa Kamal Atatürkün “Azərbaycanın sevinci sevincimiz, kədəri kədərimizdir” fikirləri bu münasibətlərin ideoloji-siyasi əsasını formalaşdırıb. Şuşa Bəyannaməsi məhz bu tarixi irsin müasir dövrün çağırışlarına uyğun şəkildə hüquqi və siyasi müstəviyə daşınmasının təzahürüdür.
Bəyannamənin Şuşada imzalanması isə xüsusi rəmzi məna daşıyır. Qarabağın tacı hesab edilən Şuşa həm Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasının, həm də Türk dünyasının həmrəyliyinin simvoluna çevrilmişdir. Bu baxımdan sənədin məhz azad olunmuş Şuşada imzalanması Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin yeni tarixi mərhələyə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirdi.
Regional təhlükəsizlik və siyasi əməkdaşlığın yeni mərhələsi
Şuşa Bəyannaməsinin ən mühüm cəhətlərindən biri təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində əməkdaşlığı strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəltməsidir. Xüsusilə 44 günlük Vətən müharibəsi dövründə Türkiyənin Azərbaycana göstərdiyi siyasi və mənəvi dəstək iki ölkə arasındakı münasibətlərin real mahiyyətini bütün dünyaya nümayiş etdirdi.
Sənəd regionda sülhün, sabitliyin və təhlükəsizliyin təmin olunmasına yönəlmiş ortaq yanaşmanı ortaya qoyur. Bu gün Azərbaycan və Türkiyə yalnız ikitərəfli münasibətlər çərçivəsində deyil, beynəlxalq təşkilatlarda da bir-birinin maraqlarını müdafiə edən etibarlı tərəfdaşlar kimi çıxış edirlər. Bu əməkdaşlıq modeli Türk Dövlətləri Təşkilatının fəaliyyətində də özünü açıq şəkildə göstərir.
Türk dünyasının inteqrasiyasında aparıcı rol
Son illər Türk Dövlətləri Təşkilatının güclənməsi və türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın dərinləşməsi Azərbaycan və Türkiyənin ortaq siyasi iradəsinin nəticələrindən biridir. Prezident İlham Əliyevin “Biz birlikdə güclüyük” tezisi və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Türk dünyasının inteqrasiyasına verdiyi töhfələr bu prosesin əsas hərəkətverici qüvvələrindəndir.
Şuşa Bəyannaməsi yalnız iki dövlət arasında deyil, bütövlükdə Türk dünyasının gələcək inteqrasiyası üçün strateji platforma rolunu oynayır. Bu sənəd Türk dünyasının siyasi, iqtisadi və mədəni birliyinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm addım kimi qiymətləndirilir.
Enerji və nəqliyyat layihələri: geoiqtisadi güc mərkəzi
Azərbaycan və Türkiyənin birgə həyata keçirdiyi enerji və nəqliyyat layihələri regionun iqtisadi xəritəsini dəyişdirib. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəməri, TANAP və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu layihələri təkcə iki ölkənin deyil, Avropa və Asiya arasında enerji və logistika təhlükəsizliyinin təmin edilməsində mühüm rol oynayır.
Şuşa Bəyannaməsi bu istiqamətdə əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsini nəzərdə tutur. Xüsusilə Zəngəzur dəhlizinin açılması perspektivi Azərbaycan-Türkiyə strateji tərəfdaşlığının iqtisadi ölçüsünü yeni səviyyəyə qaldırır. Bu marşrut Orta Dəhlizin əsas hissəsinə çevrilərək Mərkəzi Asiyanı Avropa ilə birləşdirən ən qısa və səmərəli ticarət xətti olacaq.
Qars-İğdır-Naxçıvan dəmir yolu layihəsinin həyata keçirilməsi də məhz bu məqsədə xidmət edir. Layihə Naxçıvanın nəqliyyat potensialını artırmaqla yanaşı, regionun beynəlxalq tranzit imkanlarını genişləndirəcək.
Humanitar və informasiya məkanında əməkdaşlıq
Şuşa Bəyannaməsinin əhatə dairəsi yalnız siyasi və iqtisadi sahələrlə məhdudlaşmır. Təhsil, media, mədəniyyət və ictimai diplomatiya istiqamətlərində də mühüm əməkdaşlıq mexanizmləri müəyyən edilib.
Azərbaycan-Türkiyə Universitetinin yaradılması, Ortaq Media Platformasının fəaliyyətə başlaması və media sahəsində strateji əməkdaşlığın genişləndirilməsi informasiya müharibələrinin intensivləşdiyi müasir dövrdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu təşəbbüslər ortaq informasiya məkanının formalaşdırılmasına və beynəlxalq arenada həqiqətlərin daha effektiv şəkildə çatdırılmasına xidmət edir”.
Beş ilin nəticələri və gələcək perspektivlər
Deputata əlavə edib ki, Şuşa Bəyannaməsinin imzalanmasından ötən beş il ərzində Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəlib: “Dövlət və hökumət rəhbərlərinin qarşılıqlı səfərlərinin intensivliyi, birgə layihələrin genişlənməsi, beynəlxalq platformalarda koordinasiyalı fəaliyyət və Türk dünyasının inteqrasiyası istiqamətində atılan addımlar sənədin praktik nəticələrinin göstəricisidir.
Bu gün Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin hüquqi bazasını möhkəmləndirən sənəd olmaqla yanaşı, regionun gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyən edən strateji konsepsiya kimi çıxış edir. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində yeni güc mərkəzlərinin formalaşdığı bir dövrdə Azərbaycan və Türkiyənin nümayiş etdirdiyi birlik modeli təkcə iki dövlət üçün deyil, bütövlükdə Türk dünyası üçün mühüm siyasi kapital hesab olunur.
Nəticə etibarilə, Şuşa Bəyannaməsi bir millətin iki dövlətinin ortaq iradəsinin, qardaşlığının və strateji baxışının siyasi ifadəsi olmaqla yanaşı, regional sabitliyin, iqtisadi inkişafın və Türk dünyasının inteqrasiyasının mühüm təminatlarından biri kimi tarixə düşmüşdür. Beş illik təcrübə göstərir ki, bu sənəd yalnız dövrün siyasi hadisəsi deyil, uzunmüddətli geosiyasi əhəmiyyət daşıyan strateji manifestdir”.
Mürtəza
