Şuşadan Türk birliyinə gedən yol: Türk dünyasının güc manifesti

Beş il əvvəl Şuşada imzalanan tarixi sənəd bu gün Azərbaycanı regional güc, Türkiyə ilə strateji ittifaqı isə Avrasiyanın yeni geosiyasi reallığına çevirib.
“2021-ci il iyunun 15-də Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşada imzalanan Şuşa Bəyannaməsi artıq beş illik tarixə malikdir. Lakin bu sənədin əhəmiyyəti təkcə iki qardaş dövlət arasında münasibətlərin yeni mərhələyə keçidini ifadə etməsində deyil. Şuşa Bəyannaməsi əslində 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra yaranan yeni geosiyasi reallıqların hüquqi və siyasi təsbitinə çevrildi. Bu sənəd təkcə Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlməsi deyil, həm də Türk dünyasının inteqrasiya proseslərinin sürətlənməsi, regional təhlükəsizlik arxitekturasının yenidən formalaşması və Avrasiyada yeni güc mərkəzinin meydana çıxmasının manifesti oldu”.

Bunu Ölkə.az-a açqılamasında Milli Məclisin deputatı Müşfiq Məmmədli deyib.

O bildirib ki, Şuşa Bəyannaməsinin imzalanması təsadüfi tarix və məkan seçimi deyildi: “Bir tərəfdən Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş mədəniyyət beşiyi Şuşa Zəfərin simvolu kimi çıxış edir, digər tərəfdən isə sənəd Azərbaycanın və Türkiyənin gələcək onilliklər üçün ortaq strateji baxışını ortaya qoyurdu. Əgər 2020-ci il hərbi-siyasi qələbənin əldə edildiyi il idisə, 2021-ci il həmin qələbənin geosiyasi doktrinaya çevrildiyi il kimi tarixə düşdü.

Zəfərdən doğan yeni geosiyasi güc

Son beş il ərzində Şuşa Bəyannaməsinin təsiri təkcə ikitərəfli münasibətlərdə deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazın siyasi xəritəsində hiss olunub. Azərbaycan artıq yalnız qalib dövlət kimi deyil, regional prosesləri müəyyən edən aktor kimi çıxış etməyə başlayıb.

Əvvəllər regionun gələcəyi böyük güclərin kabinetlərində müzakirə olunurdusa, bu gün regionun siyasi gündəliyi Bakıda formalaşır. Azərbaycan öz hərbi qələbəsini diplomatik üstünlüyə, diplomatik üstünlüyünü isə geosiyasi təsir imkanlarına çevirməyi bacardı. Bu baxımdan Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycanın yeni statusunun beynəlxalq səviyyədə təsdiq olunmasının əsas sütunlarından biri oldu.

Xüsusilə 2023-cü ildə Azərbaycanın suverenliyini tam bərpa etməsi və separatizmin tarixə qovuşdurulması Şuşa Bəyannaməsinin yaratdığı strateji mühitin nəticəsi kimi də qiymətləndirilə bilər. Bu proses göstərdi ki, Azərbaycan artıq xarici təsirlərdən asılı olan deyil, regional prosesləri istiqamətləndirən dövlətə çevrilib”.

Azərbaycandan Avrasiyaya uzanan güc körpüsü

Deputat əlavə edib ki, son beş ildə Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb: “Bakı təkcə enerji ixrac edən ölkə deyil, həm də nəqliyyat, logistika, diplomatiya və təhlükəsizlik sahələrində mühüm mərkəzə çevrilib.

Orta Dəhlizin inkişafı, Türk Dövlətləri Təşkilatının güclənməsi, Zəngəzur dəhlizinin geosiyasi əhəmiyyətinin artması, Avropanın enerji təhlükəsizliyində Azərbaycanın rolunun yüksəlməsi ölkənin regional aktordan daha geniş miqyaslı təsir imkanlarına malik olduğunu nümayiş etdirir.
Məhz buna görə beynəlxalq ekspert dairələrində Azərbaycan artıq klassik kiçik dövlət kimi deyil, “orta güc” (middle power) statusuna yüksələn ölkələr sırasında qiymətləndirilir. Orta güc anlayışı yalnız hərbi potensialla deyil, diplomatik təsir, iqtisadi imkanlar, nəqliyyat-kommunikasiya üstünlükləri və yumşaq güc vasitələrinin effektiv istifadəsi ilə müəyyən edilir.
Azərbaycan bu parametrlərin demək olar ki, hamısında son illərdə ciddi irəliləyiş əldə edib.

Qalib dövlətdən yumşaq gücə

Şuşa Bəyannaməsinin ən mühüm nəticələrindən biri Azərbaycanın yumşaq güc potensialının əhəmiyyətli şəkildə artmasıdır.

Əgər müharibədən sonrakı ilk dövrdə Azərbaycan daha çox hərbi qələbənin yaratdığı nüfuzla tanınırdısa, sonrakı mərhələdə ölkə beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi edən, enerji təhlükəsizliyinin təminatçısı olan, multikulturalizm və dialoq platformaları yaradan dövlət kimi ön plana çıxmağa başladı.

Qarabağın bərpası, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq işləri, yaşıl enerji zonalarının yaradılması, beynəlxalq investisiyaların cəlb olunması Azərbaycanın yumşaq güc elementlərini daha da gücləndirdi.

Bu gün Azərbaycan yalnız hərbi qələbənin deyil, inkişaf modelinin də ixracatçısına çevrilməkdədir.

Şuşa ruhundan Türk birliyinə

Şuşa Bəyannaməsinin ən mühüm strateji nəticələrindən biri Türk dünyasında inteqrasiyanın sürətlənməsinə verdiyi töhfədir.

Sənəd "Bir millət, iki dövlət" prinsipini yeni geosiyasi mərhələyə çıxardı və Türk Dövlətləri Təşkilatının gələcək inkişafı üçün mühüm siyasi baza formalaşdırdı. Son illərdə Türk dünyasında iqtisadi, siyasi, nəqliyyat və müdafiə sahələrində əməkdaşlığın dərinləşməsi də məhz bu strateji baxışın tərkib hissəsidir.

Artıq Türk dünyası sadəcə mədəni və tarixi bağlarla birləşən məkan deyil. O, Avrasiyanın siyasi və iqtisadi gələcəyinə təsir edən mühüm geosiyasi faktor kimi çıxış etməyə başlayıb. Bu prosesdə Azərbaycan və Türkiyə əsas lokomotiv rolunu oynayır.

Sülhün və təhlükəsizliyin qarantına çevrilən Azərbaycan

Son beş ildə Azərbaycanın xarici siyasətində müşahidə olunan əsas dəyişikliklərdən biri ölkənin regional təhlükəsizlik sisteminin formalaşdırılmasında aparıcı aktora çevrilməsidir.

Bu gün Bakı həm region ölkələri, həm də qlobal güclər üçün etibarlı tərəfdaş kimi qəbul olunur. Azərbaycanın təşəbbüsü ilə irəli sürülən əməkdaşlıq platformaları, nəqliyyat layihələri və enerji marşrutları təkcə iqtisadi deyil, həm də təhlükəsizlik baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Əgər bir zamanlar Azərbaycan regional münaqişənin tərəfi kimi təqdim olunurdusa, bu gün o, regional sabitliyin və təhlükəsizliyin əsas təminatçılarından biri kimi çıxış edir.
Bu transformasiya Şuşa Bəyannaməsinin ortaya qoyduğu strateji xəttin ən mühüm nəticələrindən biridir.

Tarixi sənədin beş illik nəticəsi

Beş il əvvəl Şuşada atılan imza bu gün təkcə Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin yeni mərhələsini deyil, bütövlükdə Avrasiyada formalaşan yeni geosiyasi düzənin konturlarını müəyyənləşdirir.

Şuşa Bəyannaməsi hərbi qələbənin siyasi strategiyaya, siyasi strategiyanın isə geosiyasi gücə çevrilməsinin nadir nümunələrindən biri oldu.

Bu gün Azərbaycan qalib dövlət statusundan daha irəli gedərək regional liderə, orta gücə, yumşaq güc mərkəzinə və sülhün təminatçısına çevrilməkdədir. Şuşada yazılan tarix artıq təkcə Qarabağın deyil, Türk dünyasının və Avrasiyanın gələcəyini formalaşdıran strateji yol xəritəsinə çevrilib”.

Mürtəza