Şuşa Bəyannaməsi: Güclülər dünyasında Azərbaycanın qələbə formulu

Beş il əvvəl Şuşada imzalanan tarixi sənəd bu gün Azərbaycanı regional güc, Türkiyə ilə strateji ittifaqı isə Avrasiyanın yeni geosiyasi reallığına çevirib.

Bunu Ölkə.az-a açıqlamasında Milli Məclisin VI çağırış deputatı  İltizam Yusifov deyib.

Onun sözlərinə görə, son illərdə qlobal təhlükəsizlik mühitində baş verən hadisələr, regional münaqişələrin genişlənməsi, beynəlxalq hüququn selektiv tətbiqi və böyük güclər arasında rəqabətin daha da sərtləşməsi bir daha göstərir ki, dövlətlərin gələcəyi ilk növbədə onların milli gücündən, strateji tərəfdaşlarından və zamanında qəbul edilmiş qərarlardan asılıdır. “Bu baxımdan beş il əvvəl Şuşada imzalanan Şuşa Bəyannaməsinin tarixi əhəmiyyəti bu gün daha aydın görünür”, - o vurğualyıb.

İ.Yusifov əlavə edib ki, dünya yeni və mürəkkəb keçid dövrünü yaşayır: “Uzun illər beynəlxalq münasibətlərin əsasını təşkil edən norma və prinsiplər ciddi sınaq qarşısındadır. Qlobal sistemdə güc amili yenidən ön plana çıxır. Bir çox hallarda beynəlxalq hüquq deyil, siyasi, iqtisadi və hərbi imkanlar hadisələrin istiqamətini müəyyənləşdirir. Məhz buna görə də ekspertlər getdikcə daha çox “güc siyasətinin qayıdışı”, “yeni dünya düzəni” və hətta “cəngəllik qanunlarının hökm sürdüyü beynəlxalq mühit” anlayışlarından istifadə edirlər.

Yeni dünya düzəninin formalaşması prosesi özü ilə yeni geosiyasi reallıqlar, yeni güc mərkəzləri və yeni təhlükəsizlik mexanizmləri yaradır. Dünya hazırda köhnə sistemlə yeni sistem arasında keçid mərhələsini yaşayır. Tarix göstərir ki, belə keçid dövrləri həmişə ağrılı, ziddiyyətli və təhlükəli olur. Məhz buna görə dövlətlər öz təhlükəsizliklərini təmin etmək, milli maraqlarını qorumaq və gələcək risklərə hazır olmaq üçün daha çevik siyasət yürütməyə məcburdurlar.
Azərbaycan rəhbərliyi hələ beş il əvvəl bu prosesləri düzgün qiymətləndirərək mühüm strateji addım atdı. 2020-ci ildə əldə edilmiş tarixi Zəfərdən sonra yaranan yeni geosiyasi reallıqların qorunması, Azərbaycanın təhlükəsizliyinin uzunmüddətli təmin edilməsi və bölgədə sülh gündəliyinin möhkəmləndirilməsi üçün yeni təhlükəsizlik arxitekturasına ehtiyac yaranmışdı. Şuşa Bəyannaməsi məhz bu zərurətdən doğdu”.

İ.Yusifov əlavə edib ki, Prezident İlham Əliyev qlobal və regional proseslərə vaxtında  çevik reaksiya  verərək Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifələri müəyyənləşdirdi: “Həmin vəzifələrdən biri Azərbaycan-Türkiyə strateji müttəfiqliyinin yeni mərhələyə yüksəldilməsi, müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsi idi. Çünki sürətlə dəyişən dünyada yalnız güclü tərəfdaşlıqlara malik dövlətlər öz maraqlarını qoruya bilir.
Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətləri keyfiyyətcə yeni mərhələyə çıxardı. "Bir millət, iki dövlət" prinsipi ilk dəfə olaraq müasir geosiyasi və təhlükəsizlik reallıqları çərçivəsində institusional məzmun qazandı. Bu sənəd təkcə iki qardaş ölkənin əməkdaşlıq proqramı deyil, həm də bölgənin gələcək təhlükəsizlik modelinin əsas sütunlarından birinə çevrildi.

Sonrakı hadisələr Şuşa Bəyannaməsinin nə qədər uzaqgörən qərar olduğunu sübut etdi. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suveren hüquqlarını tam şəkildə bərpa etdi. Qarabağda separatizmə son qoyuldu. Dövlət sərhədləri üzərində tam nəzarət təmin edildi. Bununla da Azərbaycan müstəqillik tarixinin ən mühüm strateji hədəflərindən birinə nail oldu.
Bu gün Azərbaycan artıq təkcə hərbi qələbə qazanmış dövlət deyil. Azərbaycan Cənubi Qafqazın siyasi gündəliyini müəyyən edən əsas aktora çevrilib. Regionda həyata keçirilən nəqliyyat layihələri, enerji marşrutları, iqtisadi əməkdaşlıq təşəbbüsləri və sülh prosesləri məhz Bakının formalaşdırdığı geosiyasi reallıqlar üzərində qurulur.

Ən diqqətçəkən məqamlardan biri isə ondan ibarətdir ki, regionun gələcəyi ilə bağlı qərarlar artıq kənar paytaxtlarda deyil, ilk növbədə Bakıda formalaşır. Cənubi Qafqazda qüvvələr nisbəti köklü şəkildə dəyişib. Bu gün Ermənistanın siyasi gələcəyi, bölgədə kommunikasiyaların açılması, sülh sazişinin perspektivləri və regional əməkdaşlığın formatı birbaşa Azərbaycanın həyata keçirdiyi siyasətlə bağlıdır.

Azərbaycanın son illərdə nümayiş etdirdiyi yanaşmanın əsas fəlsəfəsi isə qarşıdurma deyil, əməkdaşlıq üzərində qurulub. Bakı qalib tərəf olmasına baxmayaraq revanşizm siyasəti yürütməyib. Əksinə, region üçün yeni əməkdaşlıq platformaları, iqtisadi inteqrasiya imkanları və sülh təşəbbüsləri irəli sürüb. Bu siyasət Azərbaycanın gücünü yalnız hərbi sahədə deyil, diplomatik və siyasi müstəvidə də artırıb.

Bu gün Azərbaycan dünyaya yalnız hərbi qələbə nümunəsi təqdim etmir. Azərbaycan işğaldan azad olunmuş ərazilərin bərpası, postmünaqişə quruculuğu, regional əməkdaşlıq və sabit inkişaf modeli ilə çıxış edir. Qarabağda həyata keçirilən genişmiqyaslı yenidənqurma layihələri, müasir şəhərsalma konsepsiyaları və yaşıl enerji təşəbbüsləri Azərbaycanın yumşaq güc potensialını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.

Məhz buna görə Azərbaycan artıq yalnız regional dövlət deyil, Avrasiyanın formalaşmaqda olan yeni geosiyasi arxitekturasında mühüm rol oynayan orta güc mərkəzi kimi qiymətləndirilir. Bakı bu gün Şərqlə Qərbi, Şimalla Cənubu birləşdirən strateji körpü funksiyasını yerinə yetirir.
Şuşa Bəyannaməsinin beş ili göstərir ki, bu sənəd təkcə Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin inkişaf proqramı deyil. Bu sənəd yeni geosiyasi düşüncənin, yeni təhlükəsizlik fəlsəfəsinin və Türk dünyasının yüksəliş strategiyasının manifestidir.

Şuşada atılan imza bu gün Avrasiyanın siyasi xəritəsində hiss olunur. Beş il əvvəl Qarabağın tacı olan Şuşada yazılan tarix bu gün regionun gələcəyini müəyyənləşdirən əsas amillərdən birinə çevrilib. Azərbaycan isə Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə qalib dövlətdən regional gücə, regional gücdən isə sülhün, təhlükəsizliyin və əməkdaşlığın təminatçısına çevrilməkdə davam edir.

Bu gün Şuşa Bəyannaməsinin əsas mesajı daha da aktuallaşıb: parçalamaq deyil, birləşdirmək; qarşıdurma yaratmaq deyil, əməkdaşlıq qurmaq; münaqişə deyil, təhlükəsizlik və inkişaf üzərində qurulan gələcək formalaşdırmaq”.

 Mürtəza