Bakıya doğru böyük dönüş: Avropa yeni düzəndə dayağını seçir
Bunu Ölkə.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Əlibala Məhərrəmzadə deyib.
Onun fikrincə, Brüsselin Bakıya diqqətinin artmasının başlıca səbəbi ondan ibarətdir ki, Azərbaycan artıq təkcə Cənubi Qafqazın bir dövləti deyil. “Bakı bu gün regionda siyasi iradəsi, strateji təşəbbüskarlığı, enerji resursları, nəqliyyat imkanları və təhlükəsizlik gündəliyinə təsir gücü ilə ayrıca güc mərkəzi kimi çıxış edir. Avropa İttifaqı artıq anlayır ki, Cənubi Qafqazda dayanıqlı sülh, sabitlik, kommunikasiyaların açılması, regional inteqrasiyanın dərinləşməsi və Avropanın Şərqə doğru təhlükəsiz çıxışı Bakının iştirakı və razılığı olmadan mümkün deyil. Başqa sözlə, Brüssel üçün Bakı artıq sadəcə tərəfdaş paytaxt deyil, həm də Avrasiyanın yeni geosiyasi arxitekturasında açar düyün nöqtəsidir.
Avropa Komissiyasının prezidentinin bölgəyə səfərinin əsas siyasi mesajı da məhz burada gizlənir: Avropa İttifaqı Cənubi Qafqazla bağlı siyasətini artıq köhnə yanaşmalarla deyil, Bakının yaratdığı yeni reallıqlar üzərindən qurmağa başlayır”.
Onun sözlərinə görə, Brüssel də artıq anlayır ki, bölgədə uzunmüddətli sabitlik istəyirsə, Bakı ilə işləməli, onun geosiyasi rolunu nəzərə almalı və əməkdaşlığı daha yüksək strateji səviyyəyə qaldırmalıdır:
“Bu dönüşün arxasında ilk növbədə enerji amili dayanır. Rusiya-Ukrayna müharibəsi Avropaya çox sərt bir həqiqəti göstərdi ki, enerji təhlükəsizliyi artıq iqtisadi məsələ olmaqdan çıxıb, birbaşa milli təhlükəsizlik və siyasi suverenlik məsələsinə çevrilib. Brüssel yaxşı anlayır ki, yaxın və orta perspektivdə enerji marşrutlarının şaxələndirilməsi siyasətində Azərbaycanın rolu daha da artacaq. Ursula fon der Lyayenin Bakıya səfəri həm də bu strateji asılılığın siyasi etirafı idi.
Lakin məsələ təkcə enerji ilə bitmir. Dəyişən dünya düzənində Azərbaycanın əhəmiyyətini kəskin artıran ikinci böyük faktor onun geoiqtisadi mövqeyidir. Avropa üçün Şərqə çıxış, xüsusən Çin, Mərkəzi Asiya və daha geniş Asiya bazarları ilə bağlantı artıq sadəcə kommersiya marşrutu məsələsi deyil; bu, qlobal rəqabətdə mövqe saxlamaq, təchizat zəncirlərini təhlükəsizləşdirmək və Rusiyadan keçən şimal marşrutuna alternativ yaratmaq məsələsidir. Bu baxımdan Orta Dəhliz, yəni Xəzər üzərindən Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə xətti ilə Avropanı Asiyaya bağlayan marşrut Brüsselin strateji hesablamalarında getdikcə daha mərkəzi yer tutur. Bu marşrutun işlək, təhlükəsiz və səmərəli olması isə birbaşa Azərbaycanın infrastruktur potensialından, siyasi sabitliyindən və tranzit siyasətindən asılıdır.
Bakı bu gün təkcə coğrafi körpü deyil, həm də faktiki logistika və bağlantı qovşağıdır. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat xətlərinin kəsişməsi, gömrük və tranzit imkanlarının genişləndirilməsi Azərbaycanın artıq “keçid ölkə” yox, “strateji bağlantı mərkəzi” statusuna yüksəldiyini göstərir. Avropa İttifaqının Cənubi Qafqazla bağlı yeni yanaşmasında da məhz bu amil ön plana çıxır: Brüssel Azərbaycanı təkcə enerji təminatçısı kimi deyil, həm də Avropa ilə Asiya arasında ticarətin, yüklərin, rəqəmsal və enerji bağlantılarının əsas düyün nöqtəsi kimi görür”.
Səfərin geosiyasi və tarixi əhəmiyyətinə toxunan deputat bildirib ki, burada mühüm məqamlardan biri də Brüsselin Cənubi Qafqazda sülh gündəliyinə artıq fərqli prizmadan yanaşmasıdır. “Bunun üçün isə əsas ünvan yenə Bakı olur. Avropa İttifaqı Cənubi Qafqazda təsir imkanlarını yalnız siyasi bəyanatlarla deyil, maliyyə, infrastruktur və geoiqtisadi layihələrlə möhkəmləndirmək niyyətindədir. Bu isə o deməkdir ki, Brüssel regiona artıq “uzaq qonşuluq” kimi yox, Avropanın təhlükəsizlik və rifah arxitekturasının uzantısı kimi baxmağa başlayır. Belə bir yanaşmada isə Azərbaycanın çəkisi avtomatik artır. Çünki nəqliyyat xətti də, enerji marşrutu da, sülh gündəliyinin real icrası da, Xəzər üzərindən Mərkəzi Asiyaya çıxış da bir nöqtədə gəlib Bakının üzərində birləşir”.
O əlavə edib ki, Brüsselin Bakıya daha çox önəm verməsinin digər mühüm səbəbi Azərbaycanın praqmatik və çoxtərəfli xarici siyasət yürütməsidir: “Bakı bir tərəfdən Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətlərini, digər tərəfdən Mərkəzi Asiya ilə artan əlaqələri, eyni zamanda Avropa ilə enerji və ticarət əməkdaşlığını paralel şəkildə inkişaf etdirə bilib. Bu, Azərbaycanı yalnız regional dövlət kimi deyil, müxtəlif geosiyasi qütblər arasında manevr etməyi bacaran, dialoq qura bilən və fərqli güc mərkəzləri ilə işləyə bilən çevik aktora çevirib. Avropa İttifaqı üçün belə tərəfdaşların dəyəri indiki parçalanmış beynəlxalq sistemdə daha da yüksəlib. Brüssel anlayır ki, Bakı ilə münasibətləri dərinləşdirmək təkcə Azərbaycanla əlaqələri gücləndirmək deyil, eyni zamanda Orta Dəhlizdən Türk dünyasına, Xəzər hövzəsindən Mərkəzi Asiyaya qədər uzanan daha geniş geostrateji məkanda dayaq nöqtəsi qazanmaq deməkdir.
Bütün bunların fonunda Ursula fon der Lyayenin Cənubi Qafqaz səfəri bir neçə mühüm nəticəni üzə çıxardı. Birincisi, Avropa İttifaqı Cənubi Qafqazda daha fəal və daha uzunmüddətli iştirak niyyətini açıq nümayiş etdirdi. İkincisi, Brüssel enerji təhlükəsizliyi ilə yanaşı, nəqliyyat, rəqəmsal bağlantı, yaşıl enerji və regional sabitlik sahələrində də Azərbaycanla əməkdaşlığı genişləndirmək niyyətində olduğunu göstərdi. Üçüncüsü, Bakı faktiki olaraq Avropanın yeni regional strategiyasında mərkəzi dayaqlardan biri kimi təsbit olundu. Dördüncüsü, Avropa İttifaqı regionla bağlı siyasətini getdikcə daha çox real güc balansına, mövcud geosiyasi reallıqlara və geoiqtisadi zərurətlərə uyğunlaşdırmağa başladı.
Bu mənada Ursula fon der Lyayenin Bakıya səfəri təkcə bir görüş, bir bəyanat, bir diplomatik marşrut deyildi, bu, səfər Brüsselin yeni geosiyasi hesablamalarının, Avropanın enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyi axtarışlarının, Cənubi Qafqazda postmünaqişə düzəninə uyğunlaşma cəhdlərinin və Azərbaycanın artan strateji çəkisinin siyasi təsdiqidir. Başqa sözlə, Azərbaycan təkcə regionun deyil, daha geniş Avrasiya geosiyasətinin açar oyunçularından biri kimi çıxış edir”.
Mürtəza
