“Dəfn edildikdən iki gün sonra qəbrini açdıq, gördük ki...” – Şəhid evindən REPORTAJ

Bu gün haqqında danışacağım qəhrəmanın qanı töküldüyü Güllücə kəndində əbədi olaraq torpağa qarışaraq, bir fidan kimi həmin o məkanda yenidən öz zirvəsinə ucalıb. İllər keçdikcə qol-budaq ataraq, iri çinar ağacına çevrilir, o torpaqlar üçün yol gedən rəşadətli ordumuzun yolunu gözləyir.

Yenə səhər açılır, bu gündə bir şəhid ailəsinin qapısını açıb, zirvəyə yüksəldiyi günə qədər olub keçənlərə nəzər salacağam. Təsadüfdənmi, yoxsa qismətdənmi,o müqəddəs ocağa qələbə sevinci ilə addımlayıram. Yolboyu ailənin üzünə utanmadan, dik baxacağım haqqında düşünürəm. Daha heç bir şəhid yaxınları qarşısında gözlərimizi yerə dikib, utanmayacağıq. 
 
Qapıya çatıb içəri daxil olduqda içimdən bir hayqırtı keçir. "Daha Nizamilərin qanları yerdə qalmayacaq" -  deyə bağırmaq istəyirəm.

Bu gün canından çox sevdiyi anasına və bütövlükdə mənsub olduğu millətə qəhrəmanlıq dastanı yazan şəhid Nizaminin  evindəyik.

Şəhid Quliyev Nizami Əlibala oğlu 1974-cü ilin bir qış gecəsində - dekabrın 2-də Bakının Zabrat qəsəbəsində dünyaya göz açıb. İlk təhsilini qəsəbədəki 75 saylı məktəbdə alıb. Daha sonra o,  təhsilini 71 saylı peşə məktəbində davam etdirib.

Əmisi Sadıq Nizaminin uşaqlıq çağlarını belə xatırlayır:

“Nizami çox sakit, mehriban və xoşxasiyyətli uşaq idi. Məktəb illərində də nizam-intizamlı şagird olub. Oğlan uşaqları bir az dəliqanlı olur, dava-dalaş salmağı xoşlayırlar. İnandırım sizi, bir dəfə də olsa, Nizami bizə belə bir problem yaşatmayıb. Bir xasiyyəti var idi ki, kimsə ona pislik etməsə, heç kimlə işi olmazdı. Başını aşağı salıb, öz işi ilə məşğul olurdu. Hamı onun xətrini çox istəyirdi. Çox mərd uşaq idi”.

Nizami  yaxın dostu Eminin xatirəsində isə belə qalıb:

“Yadımdadır, məktəb vaxtı futbola çox böyük həvəs göstərirdi. Bir dəftəri vardı, bütün futbolçuların fotolarını həvəslə ora toplayırdı. Hansısa futbolçunun yeni şəklini əldə edəndə də çox sevinirdi. Hər zaman sevinə-sevinə gəlirdi ki, bilirsiniz, kimin şəklini tapmışam?”

 
Vətənin dar günündə Nizami cəbhədə baş verənlərə biganə qala bilmir, ailənin təkidinə baxmayaraq, 1993-cü ilin yanvar ayının 8-də cəbhənin ən qaynar nöqtəsinə - o zamanlar erməni vandallarının gərginlikdə saxladıqları, tez-tez qanlı hadisələrin yaşandığı Ağdərəyə yollanır. Üç dəfə yaralandıqdan sonra həkimlərin ona cəbhəyə qayıtmaması haqqında etdiyi tövsiyyələrinə baxmayaraq, o, döyüşmək üçün Ağdamın Güllücə kəndinə yollanır.

Qardaşı Raminin dediklərindən:

“Sonuncu dəfə dabanından yaralanmışdı, ayağında problem vardı. Həkimlər ona cəbhəyə qayıtmamağı tövsiyyə edirdi. Ondan əvvəl də 2 dəfə ayağından yaralanmışdı. Anam Nizamidən çox nigaran idi. Sonuncu dəfə evə gələndə anam ona yalvardı ki, getməsin. Lakin Nizami heç bir təkidə baxmayaraq, yenidən döyüş bölgəsinə qayıtdı. Ölümün gözünə dik baxırdı, onda qorxu deyilən bir hiss yox idi. Hər dəfə anam ona getməməsi barədə təkid edəndə, babamı misal gətirirdi. Deyirdi vaxtilə mənim babam müharibədən qorxmayıb, şücaətlə vuruşub, mənim də qorxmağa haqqım yoxdur. Çox mərd və qarşısına qoyduğu məqsədə çatan biri idi. Müharibə onu çox dəyişmişdi. Axırıncı dəfə evə gələndə tamam başqa bir insan idi. Biz onu heç cür evdə saxlaya bilmədik”.

Çətin olsa da qardaşı Ramindən Nizaminin şəhidlik zirvəsinə ucaldığı gündən danışmasını xahiş edirəm. Qardaşı Nizaminin şəhid olaması barədə onunla döyüşdə olan əsgər yoldaşlarından eşitdiklərini nəql edir. Nizaminin ölümü də cəbhədə göstərdiyi qəhrəmanlıq kimi, şücaətli olub. O, şəhidlik zirvəsinə igidliklə ucalıb.

“Nizami sonuncu dəfə Ağdamın Güllücə kəndinə yollanır. 1994-cü il aprelin 16-da həmin bölgədə ağır döyüşlər gedir. Onların taboru düşmənin güclü müqaviməti ilə üz-üzə qalır. Tezliklə komandir əsgərlərə avtomobilə minib ərazini tərk etmək əmrini verir. Əsgərlərin avtomobilə mindiyinə əmin olan komandir, özüdə döyüş bölgəsini tərk etmək üçün onlara tərəf yollanır. Bu zaman mənfur düşmənin snayperi komandirə arxadan atəş açır. Bunu görən Nizami ölümü gözə alaraq, dərhal avtomobildən enir. O, komandirə yaxınlaşaraq onu yıxıldığı yerdən götürmək istəyir. Bu zaman açılan ikinci snayper gülləsi düz onun başından dəyir. Nizami aldığı ağır yaradan elə yerindəcə həlak olur. Onun meyitini üç gün döyüş bölgəsindən çıxara bilmirlər, daha sonra Ağdamda məscidə gətirirlər. Onda bizə xəbər verdilər ki, Nizami şəhid olub. Mən o zamanlar məktəbdə oxuyurdum. Dərs vaxtı idi, uşaqlar qaça-qaça gəlib mənə qapımıza tabut gətirildiyini dedilər. Hər şey bir anda baş verdi. Məktəbdən evə necə gəldiyimi belə xatırlamıram”.

Qardaşının Nizaminin şəhid düşdüyü gündən danışarkən, kövrəlməsinə baxmayaraq, onun titrəyən səsində bir qürur hissi sezirəm. O, Vətən uğrunda canından keçən qardaşı ilə fəxr etdiyini hər kəlməsində büruzə verir.

Əmisi Sadıq kişi Nizamini dəfn edildikdən 2 gün sonra qəbrini yenidən açdıqlarını deyir. Onun dediklərindən, o zamanlar bir çox ailələrdə əsgər meyitlərinin səhv düşdüklərini öyrənirəm.
“O zamanlar cəbhədən həddən artıq çox şəhid gətirilirdi. Buna görə bəzən nəşlər dəyişik düşürdü. Biz bunu dəqiqləşdirmək üçün, 2 gündən sonra onun qəbrini açdıq. Mən onu sol ayağındakı xalından tanıdım. Üzü tamamilə dağılmşdı, tanınmaz halda idi. Gördüyüm mənzərə mənim yadımdan heç vaxt çıxmayacaq. Çox dəhşətli bir mənzərə idi”.

Qardaşı, Nizaminin verdiyi sözü nəyin bahasına olur-olsun, hər zaman tutduğunu deyir. Elə Nizaminin sonuncu dəfə cəbhəyə qayıtması da bu səbəbdən olub.

“Hərbi hospitalda müalicə aldıqdan sonra, evə qayıtdı. Dünənki kimi yadımdadır, mətbəxtə oturub çay içirdik. Anam ona dedi ki, vəziyyətin yaxşı deyil, ayağından da yara almısan, cəbhəyə qayıtma. O isə anama “Biz 8 dost bir-birimizə söz vermişik ki, nə olur-olsun, nə qədər ki, sağıq, mütləq cəbhəyə qayıdacağıq. Mən verdiyim sözü poza bilmərəm” dedi. Səhəri günü anam, mən və Nizami onu yola salmaq üçün dostları ilə vədələşdiyi yerə getdik. Görüşə səkkiz dostundan altı nəfəri gəlmişdi. Anam yenə orada təkid etdi ki, bizimlə evə qayıtsın, ancaq o, vidalaşıb dostları ilə cəbhəyə yola düşdü. Son görüşümüz idi, ondan bir müddət keçdikdən sonra o, şəhid oldu”.

 Qardaşı Nizaminin cəbhədə göstərdiyi şücaətlərindən sonradan dostlarından eşidir. Hər zaman ön xəttdə vuruşan igid əsgər ilk gündən öz qorxmazlığı ilə hamının rəğbətini qazanır. Heç zaman düşməndən çəkinməyən Nizami bütün döyüşlərdə onlara aman vermir, son damla qanına qədər, ölümün dik gözünə baxaraq mübarizə aparır, şərəflə Vətən uğrunda döyüşür.

“Həmin günü anam elə bil qonaq gözləyirdi, mənə dedi ki, pərdələr çirklidir, sən onları çıxart, yuyum. Birdən evə qəfildən qonaq gələr. Anam elə bil nəsə hiss edirdi, sanki əziz adamının qonaq gələcəyini duyurdu. Ömrünün sonuna qədər Nizaminin ölümü ilə barışa bilmədi”.
Şəhidin əmisi qızı Əzizə xanım Nizaminin şəhid olacağını sanki öncədən hiss etdiyini deyir. Nizami ilə son görüşünü belə xatırlayır:

“Sonuncu dəfə cəbhəyə yollanmamışdan əvvəl həyat yoldaşım onu görür. Nizami ilə bir xeyli söhbət etdikdən sonra, birdən onun gözləri dolur, deyir ki, deyəsən bu gedişim son olacaq, mən şəhid olacam. Elə bil ürəyi bunu hiss edirdi, o görüşdən az müddət sonra o, şəhid oldu”.
Bacısı Gülər Nizaminin ölümündən 26 il keçməsinə baxmayaraq, onun şəhid xəbərinin gəldiyi günün ağrısını hələ də ürəyində gəzdirdiyini deyir. Danışdıqca gözləri dolur, göz yaşlarını gizlədə bilməyən bacı o günü belə xatırlayır:

“O günün dəhşəti mənimlə ömrümün sonuna qədər yaşayacaq. Ondan bir gün əvvəl biz radiodan mənfur düşmənin Ağdamın Güllücə kəndinə basqın etdiklərini eşitdik. O vaxt biz Nizaminin Güllücə kəndində olduğunu dəqiq bilmirdik. Ondan bir gün sonra hərbi komissarlıqdan bizə zəng edib, Nizaminin şəhid olduğunu dedilər. Anam eşitdiyi xəbərə inanmadı. Ürəyində xəbərin yalan çıxacağına ümid edirdi. O, dərhal hərbi komisarlığa getdi, bir neçə saat keçdikdən sonra isə Nizaminin nəşini evə gətirdilər. Anam heç cür onun ölümü ilə barışa bilmədi. Nizami şəhid olanda anam üç gün yataqda huşsuz vəziyyətdə qaldı”.

Ana ölən gününə qədər oğlunun ölümünə inanmır, bir gün gələcək deyə ümidlə hər gün oğlunun yolunu gözləyir. O, hər gecə balası ilə yuxularında görüşür, onu əzizləyib, bağrına basıb doyunca qoxlayır. Bir gün yuxularının gerçəkləşdiyi günü ümidlə gözləyir. Hər dəfə oğlunun məzarını ziyarət edəndə “Tezliklə, yanına gələcəyəm, qovuşacağıq” deyərək özünə ancaq 3 il təsəlli verə bilir. Oğlunun şəhidlik zirvəsinə ucalmasından üç il sonra ölümü toy bayramla qarşılayan ana, oğluna qovuşa bilir. İndi onlar yan-yana məzarlarda uyuyurlar.

Burada xatirələr göz yaşına qarışıb. Onun yaxınları indi Azərbaycan bayrağına hopan şəhid qoxusundan təsəlli tapır. İnsan sonradan qəhrəman olmur, dünyaya göz açanda qəhrəmanlıq onun alnına yazılır. Onlar elə bir ad qazanıb ki, biz indi hamımız o ad qarşısında baş əyirik.
Şəhidlik ölüm deyil, ölümün qəhrəmanlığıdır.

Rahat uyu, şəhidim. İndi sənin qisasın şanlı ordumuz tərəfindən mənfur düşməndən damla-damla alınır. Rahat uyu, şəhidim, daha sənin qanın yerdə qalmayacaq!

Vüsalə Balayeva
Ölkə.Az